de vergeten vrijstaat bij het Drielandenpunt Vaals

In 1815 ontstond nabij Vaals een bijzondere mini-staat:
Neutraal Moresnet.

Deze vrijstaat kwam tot stand na het Verdrag van Wenen, toen Nederland en Pruisen het niet eens konden worden over het eigendom van de zinkgroeve van Kelmis.

Omdat er geen overeenstemming werd bereikt, bleef een driehoekig gebied van slechts 344 hectareonafhankelijk. Dit kleine stukje land ontwikkelde zich tot een smokkelparadijs, een belastingvrije zone, en zelfs een gokoordvoor avonturiers en arbeiders uit de regio.

Een uniek vierlandenpunt in Europa

De bovenste punt van Neutraal Moresnet reikte tot het bekende Drielandenpunt bij Vaals, waar de grenzen van Neder-land, België en Duitsland samenkomen.
Tussen 1815 en 1914 was dit echter een Vierlandenpunt, omdat Neutraal Moresnet destijds als een aparte entiteit werd beschouwd naast de drie omringende landen.

Het einde van Neutraal Moresnet

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Neutraal Moresnet achtereenvolgens geannexeerd door Duitsland en later door Pruisen.
Op 10 januari 1920 werd het gebied officieel ingelijfd door België en kreeg het de status van een van de Belgische Oostkantons.

De inwoners ontvingen de Belgische nationaliteit, en de voertaal veranderde van Duits naar Frans. Daarmee kwam een einde aan meer dan honderd jaar onafhankelijkheid van deze opmerkelijke microstaat.

Neutraal Moresnet tijdens de Eerste Wereldoorlog

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog vielen de Duitse legers op 4 augustus 1914 België binnen, volgens het beruchte Schlieffenplan. Binnen een half uur werd ook Neutraal Moresnet bezet. Omdat het neutrale gebied geen eigen leger had, bleef Kelmis– het centrum van Moresnet – tijdens de inval grotendeels onbeschadigd.

Hoewel het gebied onder Duits gezag kwam te staan, kon het juridisch niet worden opgeheven zonder toestemming van België. Hierdoor bleef Neutraal Moresnet officieel bestaan, zij het onder Duitse controle.

Annexatie door Pruisen en economische veranderingen

Op 4 augustus 1914 kregen alle inwoners van Neutraal Moresnet de Duitse nationaliteit. Tegen het einde van 1915 werd het gebied officieel geannexeerd door Pruisen en ingelijfd bij de Rijnprovincie.

Om de Duitse oorlogseconomie te versterken, investeerde Duitsland zwaar in de zinkmijn Vieille-Montagne. Er werd ook een spoorlijn van Aken naar Kelmis aangelegd, met een tunnel onder de Vaalserberg en een viaduct over het Geuldal. Dit is een indrukwekkende infrastructuurprojecten voor die tijd.

Aan het einde van de oorlog, in 1918, kwamen 147 inwoners van Neutraal Moresnet om het leven door oorlogshandelingen. Later dat jaar bezette het Belgische leger het gebied.

Het einde van Neutraal Moresnet

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Versailles op 10 januari 1920, hield Neutraal Moresnet officieel op te bestaan. Het gebied werd definitief ingelijfd door België als onderdeel van de Belgische Oostkantons.

Alle inwoners kregen de Belgische nationaliteit, en Kelmis werd wettelijk hernoemd tot La Calamine.

Neutraal Moresnet werd voortaan onderdeel van de provincie Luik, waarmee een uniek hoofdstuk in de Europese grensgeschiedenis werd afgesloten.

The Forgotten Free State Near the Vaals Tripoint

In 1815, a remarkable mini-state emerged near Vaals:
Neutral Moresnet.

This small free state was created after the Congress of Vienna, when the Netherlands and Prussia could not agree on the ownership of the zinc mine of Kelmis.

Because no agreement was reached, a triangular area of just 344 hectares remained independent. This tiny patch of land developed into a smuggling haven, a tax-free zone, and even a gambling hotspot for adventurers and workers from the surrounding regions.

A Unique Four-Border Point in Europe

The northern tip of Neutral Moresnet reached the well-known Vaals Tripoint, where the borders of the Netherlands, Belgium, and Germany meet today.
However, between 1815 and 1914, this location was actually a four-border point, as Neutral Moresnet was considered a separate entity alongside the three neighboring countries.

The End of Neutral Moresnet

During World War I, Neutral Moresnet was successively annexed by Germany and later by Prussia.
On January 10, 1920, the territory was officially incorporated into Belgium, becoming one of the Belgian East Cantons.

The residents were granted Belgian nationality, and the official language changed from German to French.
Thus ended more than a century of independence for this remarkable European microstate.

Neutral Moresnet During the First World War

At the outbreak of World War I, the German armiesinvaded Belgiumon August 4, 1914, following the infamous Schlieffen Plan.
Within just half an hour, Neutral Moresnetwas occupied. Since the neutral territory had no army of its own, Kelmis– the heart of Moresnet – remained largely undamagedduring the invasion.

Although the area came under German control, it could not be legally dissolvedwithout Belgium’s consent. As a result, Neutral Moresnet officially continued to exist, albeit under German authority.

Annexation by Prussia and Economic Transformation

On August 4, 1914, all residents of Neutral Moresnet were granted German citizenship. By the end of 1915, the territory was annexed by Prussiaand incorporated into the Rhineland Province.

To support the German war economy, the occupiers invested heavily in the Vieille Montagne zinc mine. They also constructed a railway from Aachen to Kelmis, which required a tunnel beneath the Vaalserbergand a viaduct across the Geul Valley— remarkable engineering feats for the time.

By the end of the war in 1918, 147 inhabitants of Neutral Moresnethad died as a result of military action. Later that year, the territory was occupied by the Belgian army.

The End of Neutral Moresnet

With the Treaty of Versailles coming into effect on January 10, 1920, Neutral Moresnet officially ceased to exist.
The territory was formally incorporated into Belgiumas part of the Belgian East Cantons.

All residents received Belgian nationality, and Kelmisbecame officially French-speaking, adopting its current name La Calamine.
From that point on, Neutral Moresnet became part of the Province of Liège, marking the end of over a century of this remarkable European microstate’s independence.