Oostenrijkse grensstenen
Dashboard
Nationaal
4 Oostenrijkers op een rij in Sluis
Borne #15 La Flamengrie
Oostenrijkse Grenspalen (1722) Erfgoed van de Habsburgse Nederlanden
Pagina over de zgn. Oostenrijkse grenspalen uit 1722, die de grens aanduidden tussen de Oostenrijkse Nederlanden, de Republiek der 7 verenigde Nederlanden, het Hertogdom Limburg en Staats Overmaas.
Oostenrijkse-,Zuidelijke-, Keizerlijke- of Katholieke Nederlanden
is de verzamelnaam voor de ver-schillende landsheerlijkheden uit de Habsburgse Nederlanden.
Nadat in 1581 7 opstandige (Noordelijke) provinciën zich hadden afgescheiden van het gezag van de Habsburgers, bleven de Oostenrijske Nederlanden wel onder dit gezag, als autonoom onderdeel van de Habsburgse Monarchie. O.a. was ook het prinsbisdom Luik onderdeel van de Zuidelijke Nederlanden.
We kennen dit prinsdom o.a. van de grenssteen Tombe Prince du Liège.
De 7 afgescheiden provinciën gingen verder als de Republiek der zeven verenigde Nederlanden.
Tijdens mijn wandeling van Vaals naar Cadzand langs de grenspalen en -stenen 1 -369 ben ik op een aantal plaatsen deze zgn. 'Oostenrijkers' tegen gekomen.
Ook vandaag blijven de Oostenrijkse grenspalen onderwerp van archeologisch en historisch onderzoek.
Zo werd in Overslag in 2022 een originele Oostenrijker opgegraven. Deze is in 2025 herplaatst en heeft opnieuw zijn historische plek in het landschap ingenomen.
Het behoud van deze stenen is belangrijk: ze zijn tastbare herinneringen aan de grensvorming tussen België en Nederlanden vertellen een verhaal dat zich over drie eeuwen uitstrekt.
Oostenrijkers
Hoewel ik dacht de nodige Oostenrijkers te zijn tegengekomen, blijkt dat er - gelukkig! - meer in tact zijn gebleven (en toch te weinig).
Op de website van Peter Dirven, een Belgisch collega grenspaal-wandelaar, is nog meer info te vinden over deze Oostenrijkers en de plaatsen waar deze (nog) staan.
Hieronder de 'Oostenrijkers' welke ik aantrof en waar. Overigens ga ik er zeker nog verder naar op zoek.
De 'Oostenrijkers' bij Heikant/Stekene zijn voorzien van de opschriften:
aan de Staatse (NL) zijde het 'Staeten Bodem',
en aan de Oostenrijkse (Be) zijde 'S’Keysers, S’Conincks Bodem'.
Op de website van Peter Dirven vond ik onderstaand kaartje.↓
Kaart bijhorende bij het grensakkoord van 1720. De plaatsen van de 4 grenspalen worden aangeduid door rode pijltjes.
La Flamengrie
Op 2 oktober 2025 trok ik met Marc naar La Flamengrie, waar in 1781 65 'extra' Oostenrijkse grenspalen de grens van België en Frankrijk nog eens extra duiden.
Foto's en verduidelijkingen over wat we daar aantroffen vind u ook op deze pagina.
Op 17 december 2025 gingen we terug naar La Flamengrie. Een verslag treft u verder op deze pagina aan.
Heerlen
In de tuin van het Thermenmuseum in Heerlen bevinden zich nog drie originele Oostenrijkse grenspalen. Deze historische grenspalen vormden ooit de grens van de Oostenrijkse Nederlanden. Een uitvoerige plaatsbeschrijving van meerdere grenspalen is te vinden in Het Land van Herle (april–juni 1975). Door latere veranderingen en verbouwingen zijn veel grenspalen verdwenen of verplaatst.
Gelukkig zijn enkele van deze historische grenspalen in Zuid-Limburg behouden gebleven. Ze zijn veiliggesteld en opnieuw opgesteld in de museumtuin van het Thermenmuseum, waar ze vandaag de dag een tastbare herinnering vormen aan de rijke grensgeschiedenis van Heerlen en omgeving.
Landgraaf
An der Blauwe Paol
Historische grenssteen uit de Spaans-Oostenrijkse tijd (1713) in Landgraaf
Deze oude grenssteen uit de Spaans-Oostenrijkse tijd (1713) markeerde ooit de voormalige gemeentegrens van de Heerlijkheid Ubach, gelegen in het huidige Landgraaf.
Het onderstuk van de steen, vervaardigd uit hardsteen (blauwe zandsteen), werd hier geplaatst na de vervanging van de houten palen die oorspronkelijk de staatsgrenzen tussen de Staatse Nederlanden en de Oostenrijkse Nederlanden aanduidden.
Vanaf 1923 is bekend dat op deze historische grenssteen een eenvoudig ijzeren kruis werd geplaatst. Oorspronkelijk stond de steen aan de Vossenweg, een locatie die destijds een belangrijke grensroute vormde tussen de verschillende gebieden.
In de jaren tachtig stond de grenssteen enige tijd bij Scholengemeenschap Brandenberg aan de Graafstraat. Dankzij de inzet van de Heemkunde-vereniging Landgraaf werd deze bijzondere steen toen van de ondergang gered en bewaard als waardevol stuk regionaal erfgoed.
Vandaag herinnert deze grenssteen uit 1713 aan een belangrijk stukje lokale geschiedenis, waarin politieke veranderingen, landsgrenzen en cultuur elkaar letterlijk raakten.
De Oostenrijkse Nederlanden en de grensgeschiedenis van Zuid-Limburg
In 1648 kwam met de Vrede van Münster officieel een einde aan de Tachtigjarige Oorlog. Toch bleef de politieke situatie in de Zuidelijke Nederlanden onzeker. Spanje en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden bleven nog jarenlang in conflict over de verdeling van dit gebied. Om deze twisten te beëindigen werd in 1661 het Partagetraktaat gesloten.
Verdeling van de Landen van Overmaas
Met het Partagetraktaat werden de middeleeuwse Landen van Overmaas opgesplitst in Spaanse en Staatse delen, ook wel partages genoemd. Deze verdeling had grote gevolgen voor de regio:
-
Het Overworms Kwartier van Ubach kwam onder het Spaanse Land van ’s-Hertogenrade
-
Nieuwenhagen werd onderdeel van het Staatse Land van Valkenburg
De nieuwe grenzen liepen kriskras door het gebied dat later zou uitgroeien tot de huidige gemeente Landgraaf. Dit maakte Zuid-Limburg tot een versnipperd grensgebied met een complexe bestuurlijke structuur.
Van Spaanse naar Oostenrijkse Nederlanden
Na de Spaanse Successieoorlog veranderde de machtsverdeling opnieuw. In 1713 gingen de Spaanse gebieden over in Oostenrijkse handen. Daarmee ontstonden de Oostenrijkse Nederlanden, een belangrijke historische fase voor Limburg en omliggende regio’s.
De nieuwe landsgrenzen werden gemarkeerd met grenspalen, die dienden als tastbare scheiding tussen territoria. Bekende voorbeelden zijn:
-
d’r Blauwe Poal
-
de grenspaal langs de Toeristenweg
Deze palen speelden een cruciale rol in het dagelijks leven van reizigers, handelaren en bewoners.
Het einde van de grenzen, maar niet van de herinnering
In 1794 maakte het Franse leger definitief een einde aan de territoriale lappendeken. De oude landsgrenzen verdwenen en de grenspalen verloren hun officiële functie. Toch bleven ze herkenbare bakens in het landschap en onderdeel van het lokale geheugen.
De Schaesbergse schrijver Frans Erens beschreef dit treffend over d’r Blauwe Poal:
‘Niemand heeft dien Blauwen Paal ooit verwijderd. In zijn afgelegenheid heeft hij niemand gehinderd en op het oogenblik staat hij er nog. Rondom hem zijn grenzen van koninkrijken veranderd. Oorlogen zijn uitgevochten, maar de tijden hebben hem niet gedeerd. In de stilte om hem heen klinkt alleen het droefgeestig geroep van den geelgors. Hij is voor die streken steeds geweest een mijlpaal, die den weg heeft gewezen aan reizigers, jagers, smokkelaars en vluchtelingen.’
Historisch erfgoed in het landschap
Vandaag de dag herinneren deze grenspalen ons aan een tijd waarin Heerlen, Landgraaf en het Land van Herle zich bevonden op het snijvlak van Europese machtsblokken. Ze vormen stille getuigen van de rijke en complexe geschiedenis van de Oostenrijkse Nederlanden in Zuid-Limburg.
Brunssum 1
Brunssum kent nog minimaal 1 Oostenrijker volledig in takt, te vinden voor het gemeentehuis, Lindeplein 1.
Nr. 2 aan de Nieuwehagenerweg is waarschijnlijk vervangen.
Voor de nrs. 3 en 4 moet nader onderzoek plaatsvinden.
Brunssum 3 en 4?
← Op de site van Robert
Jansen kom ik - op het oog - nog een 4e Oostenrijker in
Brunssum tegen, of is het
dezelfde als de nr. 3 van
Peter?
Moelingen is rijk aan Oostenrijkse grenspalen, wat mede komt doordat van de ooit gevonden en uit de Berwinne opgeviste 14 Oostenrijkse grenspalen er 7 stuks aan Moelingen zijn geschonken. De andere 7 werden aan Visé gegeven.
Dit is enigszins opmerkelijk omdat Visé niets met Habsburg had, het viel nl. onder het prinsbisdom Luik (waar we de grenssteen 'Tombe Prince du Liège' van kennen).
Vier van de 7 Oostenrijkers staan voor het voormalig gemeentehuis aan de Dorpsstraat te Moelingen en 1 staat hier schuin tegenover langs de river 'de Berwijn'. Een zesde kan nog staan langs 'de Berwijn' aan de 'Rue de la Berwinne. Ik moet dit nog nader onderzoeken.
Met Aafko trof ik op 4 juli 2025, geheel bij toeval, 3 herplaatste Oostenrijkse grensstenen aan, op de speelweide achter genoemd gemeentehuis.
Ik doe nog navraag naar de herkomst van deze 3.
Moelingen (L)
Peter Dirven meldt op zijn website nog een Oostenrijker in Moelingen.
Stroomopwaarts 'de Berwijn' volgend moet deze te vinden zijn.
'Moelingen F' Foto © Peter Dirven
Moelingen
3 nieuwgeplaatste Oostenrijkers
Op 4 juli 2025 ga ik met Aafko op zoek naar de steen die Peter Dirven op zijn website
'Moelingen F'
heeft genoemd.
Hoewel we steen 'F' niet vinden doen wij een aangename ontdekking.
Achter het gemeentehuis waarvoor 4 Oostenrijkse grenspalen staan, is op voormalig bouwgrond een Döörpswej aangelegd. Wij treffen hier naast de Vredesbank 3 nieuw geplaatste Oostenrijkse grensstenen.
Visé-/-Wezet
Oostenrijker 1
Visé-/-Wezet
Oostenrijker 3
Rob, Aafko en ik hebben deze steen aan de
Rue de l’ Ecluse/Quai Basse Meuse niet aangetroffen. Er vinden grootschalige bouwwerkzaamheden plaats.
We hopen dat de steen voorafgaand is veilig gesteld.
Het huis op de achtergrond van de 2e foto, is afgebroken.
Lixhe - Lieze
Oostenrijkers 1 en 2
Lixhe - Lieze
Oostenrijkers 3
Lixhe - Lieze
Oostenrijker 4, 5 en 6
Heikant/Stekene 1
Heikant/Stekene 2
Heikant/Stekene 4
Ik (Peter D.) heb op laatst de grenssteen rechtop gezet voor mooie foto's te kunnen maken. Zo is de steen mooi en duidelijk te zien. Aan twee kant was duidelijk een insnoering te zien. Ik denk dat dit afkomstig is van een ijzeren weideafspanning. Zo is duidelijk te zien dat de steen aan Nederlandse kant van de sloot stond. De vinder van de steen was ook trots en tevreden met de vondst en wil de steen terugzetten op zijn oorspronkelijke plaats, namelijk waar nu BENL grenssteen 287 staat. Daar was in 1720 de scheiding tussen Hulster- en Axelerambacht. Alleen tussen Hulsterambacht en het Waesland was voor 1720 ruzie over de juiste grens. Deze grens is nu heden ten dage nog steeds de grens. Na wijs beraad hebben we toch maar besloten om de grenssteen te plaatsen in de grote voortuin bij het huis van de vinder. Dit is op nog geen 100 meter van de originele standplaats aan de Oudestraat te Koewacht. Zo wordt de steen gekoesterd en gaat hij niet kapot tijdens het bermmaaien. Nogmaals bedankt aan de vinder van de steen !
Overslag 2
Voor Overslag 2 mag ik nog een keer terug.
Overslag 4
Op 20 september 2024 tref ik Sonja nogmaals. Als ze vanuit het zijhuis ziet dat we foto's van de nieuw geplaatste Oostenrijker willen maken, snelt ze naar buiten om haar auto te verplaatsen, zonder dat we haar erom vroegen.
Ik maak nog weer een praatje met haar. Wat een geweldig behulpzame dame, met veel informatie.
Overslag 5
De nieuwe plek
21 juni 2024
.jpeg?etag=%2232c992-66eeda2c%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
Overslag 7
(voormalig) Wachtebeke
Op 21 juni 2024 is deze steen verplaatst naar Overslag en staat nu fier naast de Rijksgrenspaal 301 (grensvaststelling 1843).
Overslag 8
De brokstukken
De (her)plaatsing
Op 21 juni 2024 zijn te Overslag 2 Oostenrijkse grensstenen verschenen.
Één staat nu naast grenspaal 300, de ander naast grenspaal 301.
Een en ander na een lezing en feestelijke opening. Als grenspalengroep Nederland hadden we dit graag bijgewoond.
Opgemerkt
Het stuk van de werkgroep Grensdorpen vermeldt dat de steen die in de tuin van het rusthuis in de Godshuisstraat te Wachtebeke stond, nu is geplaatst nabij GP 300. Naast GP 301 is de steen geplaatst die bij de kerk aan het Omer van Puyveldeplein stond.
Als ik echter mijn foto's van beide genoemde stenen bekijk, dan denk ik dat het andersom is.
Oostenrijker op 8 september 2023
aan het Olmer van Puyveldeplein
Oostenrijker op 8 september 2023
aan de Godshuisstraat te Wachtebeke
Oostenrijker op 20 september 2024
aan de Gebuurte nabij GP 300.
Ik meen de sporen van de klimop ook te zien.
Oostenrijker op 20 september 2024
aan de St. Elooipolder nabij GP 301.
Westdorpe
Westdorpe 1
In Westdorpe staan nog 4 Oostenrijkse grenspalen. Drie zijn publiek toegankelijk, 1 staat in de tuin achter een woonhuis.
Westdorpe 2
De Westdorpe 2 stond ooit in een tuin aan de Singel.
Met Aafko bezochten we de tuin. De huidige bewoonster verleende alle medewerking en vertelde dat de vorige eigenaar, dhr. Thomas? de steen niet heeft achtergelaten in de tuin.
Zij woont hier nu sinds 2002.
Foto van © Peter Dirven ©
We zijn erg benieuwd waar deze steen inmiddels staat. Heeft u deze informatie,
geef het graag door aan
Sluis
Sluis 1
Sluis kent 2 opmerkelijke plaatsen met Oostenrijkers.
De eerste treffen we aan in de muur van
Museum Het Belfort, Groote Markt 1, 4524 CD Sluis.
Op de locatie aan de Damse Vaart in Sluis treffen we maar liefst 4 Oostenrijkers. Twee hiervan kennen een zgn. meesterteken.
Sluis 2
Sluis kent 2 opmerkelijke plaatsen met Oostenrijkers.
De tweede treffen aan de Damse Vaart in Sluis aan. Maar liefst 4 Oostenrijkers staan hier op een rij.
Twee hiervan kennen een zgn. meesterteken.
Ertussen in staat de zgn. 'Vrije van Sluis'. Hierover later meer.
Het Vrije van Sluis
Tussen de 4 Oostenrijkse grenspalen staat de zgn. 'Vrij van Sluis'.
Medio 1580 trad, tijdens de Opstand tegen het Spaanse bewind een deel van de schepenen van 'het Brugs Vrije', toe tot de Unie van Utrecht.
Nadat in 1584 Brugge weer werd veroverd en aan Parma werd toegevoegd, bleef 'het Oost Vrije' trouw aan de Unie en en werd in 1586 ontheven van onderhorigheid aan Brugge.
Door de Staten generaal werden de schepenen van deze gebieden, dat nu ongeveer West-Zeeuws Vlaanderen beslaat, beëdigd tot het 'College ‘s Lands van de Vrijen te Sluis', hetgeen kortweg het "Vrije van Sluis" werd genoemd.
In 1604 werden Sluis en het Eiland van Cadzand veroverd door de Staatsen. ' Het Vrije van Sluis' werd een deel van Staats-Vlaanderen en kwam daarmee onder bestuur van de Staten-Generaal.
De grenspaal van 't Vrije van Sluis is de middelste van de vijf palen. Hij dateert uit 1660 en is het resultaat van een overeenkomst tussen het stadsbestuur van Sluis en het College van 's Lands van den Vrije van Sluis ten aanzien van enkele geschilpunten en over de grenzen van de jurisdicties.
Waarschijnlijk is dit de paal die aan de Oostpoort van Sluis heeft gestaan.
Aan de Roden-Ossestraat in het buitengebied
van Knokke-Heist staat deze Oostenrijker
Knokke-Heist
La Flamengrie
(BEFR)
De 65 'Oostenrijkse' grensstenen die in 1781 de grens bij La Flamengrie bepaalden
Les 65 bornes frontières 'Autrichiennes' de La Flamengrie érigées en 1781
La Flamengrie:
Unieke grenspalen aan de
Frans-Belgische grens
La Flamengrie ligt aan de Frans-Belgische grens, nabij Bavay (Frankrijk). Dit dorp staat vooral bekend om zijn 65 unieke grenspalen, die op opmerkelijke wijze de grens tussen Frankrijk en België markeren. Deze grenspalen in La Flamengrie vormen een waar historisch erfgoed, fascinerend voor geschiedenis- en cartografie liefhebbers.
Na het Verdrag van Nijmegen (1678) werd La Flamengrie een Frans dorp. Het naburige dorp Roisinet en de omliggende regio behoorden tot de Zuidelijke Nederlanden, onder Spaans bestuur. In 1713, met het Verdrag van Utrecht, kwamen de Zuidelijke Nederlanden in Oostenrijkse (Habsburgse) handen.
Omdat de grens rond het dorp een bijzonder onregel-matig verloop heeft, zijn er meningsverschillen ontstaan over het exacte traject. De grens werd bij La Flamengrie en op diverse andere locaties (bijvoorbeeld Bléharies/Maulde) gewijzigd door een overeenkomst tussen het Koninkrijk Frankrijk en het Oostenrijkse Keizerrijk, vastgelegd in het grensver-drag van 18 november 1779. De noodzaak voor grenspalen werd duidelijk in 1780 tijdens de land-meetkundige werkzaamheden die het verdrag ver-eiste. De eerste 23 markeringen werden eind 1780 geplaatst; de resterende 42 in 1781 (vertragingen door productieproblemen en slecht weer).
De 65 markeringen geven de exacte grens aan. Hiervan bevinden zich er 58 tussen La Flamengrie (FR) en Roisin (BE), en 7 tussen Bettrechies (FR) en Roisin (BE).
Deze genummerde grenspalen zijn ware kunstwerken van natuursteen: aan de Oostenrijkse kant bewondert men een magnifieke gegraveerde dubbele adelaar met het opschrift "Oostenrijk", terwijl men aan de Franse kant drie lelies met het opschrift "Frankrijk" aantreft.
In 1888 probeerde generaal Boulanger de macht in Frankrijk te grijpen, waarop de inwoners van La Flamengrie unaniem tegen hem stemden. Uit dankbaarheid schonk de Franse Republiek hen een standbeeld van Marianne (symbool van de Republiek).
Op 2 oktober 2025, 244 jaar na hun plaatsing, bezocht ik samen met Marc de 65 historische locaties waar ooit grenspalen hadden gestaan. We konden er 56 lokaliseren – sommige opmerkelijk goed bewaard gebleven, met nog steeds de details van de adelaar en de lelies zichtbaar, andere beschadigd of gedeeltelijk in de grond begraven.
Ontdek de unieke grenspalen van La Flamengrie: een reis door geschiedenis en erfgoed.
La Flamengrie :
des bornes frontières uniques sur la frontière Franco-Belge
La Flamengrie se situe sur la frontière Franco-Belge,
à proximité de Bavay (France). Ce village est particu-lièrement connu pour ses 65 bornes frontières spécia-les, qui marquent de manière remarquable la limite entre la France et la Belgique. Ces bornes de La Fla-mengrie constituent un véritable patrimoine histori-que, fascinant pour les passionnés d’histoire et de cartographie.
À la suite du Traité de Nimègue (1678), La Flamengrie devint un village français. Le village voisin de Roisinet sa région aux Pays-Bas méridionaux, sous domination espagnole. En 1713, avec le traité d’Utrecht, les Pays-Bas méridionaux sont passés aux Autrichiens (Habsbourg).
La frontière autour du village ayant un tracé particulièrement irrégulier, des désaccords sont apparus quant à son exact parcours. Elle a été modifiée, à La Flamengrie et à différents endroits (par exemple Bléharies/Maulde), par une convention entre le royaume de France et l’empire d’Autriche, au traité frontalier du 18 novembre 1779 ; le besoin de bornes frontalières s'est fait sentir en 1780, lors des travaux d'arpentage requis par le traité. Les 23 premières bornes furent installées fin 1780 ; les 42 restantes en 1781 (retards dus à des problèmes de production et aux intempéries).
Les 65 bornes marquent la frontière exacte. Parmi elles, 58 se situent entre La Flamengrie (FR) et Roisin (BE), et 7 entre Bettrechies (FR) et Roisin (BE).
Ces bornes numérotées sont de véritables œuvres d'art en pierre naturelle : du côté autrichien, on peut admirer un magnifique aigle bicéphale gravé portant l'inscription « Autriche », tandis que du côté français, on peut admirer trois fleurs de lys portant l'inscription « France ».
En 1888, le général Boulanger tenta de prendre le pouvoir en France les habitants de La Flamengrie votèrent à l’unanimité contre lui. En remerciement,la République Française leur offrit une statue de Marianne (symbole de la République).
Le 2 octobre 2025, 244 ans après leur installation, j’ai visité, en compagnie de Marc, les 65 sites historiquesoù des bornes avaient autrefois été installées. Nous avons pu en retrouver 56— certaines remarquablement bien conservées, révélant encore les détails de l’aigle et des lys, d’autres endommagées ou partiellement enfouies dans le sol.
Découvrez les bornes frontières uniques de La Flamengrie: un voyage à travers l’histoire et le patrimoine.
La Flamengrie
Grenssteen 1 - 18
Borne 1 - 18
Sinds ons tweede bezoek aan La Flamengrie, evenals de bezoeken aan het gemeentehuis en de gemeentewerf, weten we dat de afgebroken bovenzijde van steen nummer 2 zich op de gemeentewerf bevindt.
De vraag blijft of het de moeite loont om bij een volgend bezoek het struikgewas op de vermoedelijke locatie van steen nummer 2 verder te onderzoeken, met als doel de basis (voetstuk) van steen #02 ter plaatse terug te vinden.
no. 2 et 24
Depuis notre deuxième visite à La Flamengrie, ainsi que les visites à la maison communale et au dépôt communal, nous savons que la partie supérieure brisée de la pierre numéro 2 se trouve au dépôt communal.
La question demeure de savoir s’il vaut la peine, lors d’une prochaine visite, d’examiner plus en profondeur la végétation sur l’emplacement présumé de la pierre numéro 2, dans le but de retrouver sur place la base (le socle) de la pierre n° 02.
La Flamengrie
no. 3 - 14
La Flamengrie
2e bezoek
La Flamengrie
2ème visite
La partie supérieure de la pierre n° 10se trouve à la maison commun-ale de La Flamengrie, où elle est exposée.
Après avoir retrouvé la partie inférieure lors de notre première visite, il a été réconfortant de constater que la partie supérieure a également été conservée.
De bovenzijde van steen #10 bevindt zich in het gemeentehuis van La Flamengrie en wordt daar tentoongesteld.
Nadat we bij ons 1e bezoek de onderzijde hebben gevonden, was het fijn te zien dat de bovenkant ook bewaard is gebleven.
La Flamengrie
no. 15 - 18
De D154:
een unieke grensweg tussen België en Frankrijk
De D154 is een opmerkelijke weg in het grensgebied tussen België en Frankrijk.
Wat deze weg zo bijzonder maakt, is dat de landsgrens letterlijk in de berm loopt. Aan de ene kant van de berm ligt Frankrijk, terwijl de andere kant Belgisch grondgebied is.
Nog interessanter wordt het bij de huizen aan de Belgische zijde van de grens. Deze woningen bevinden zich officieel op Belgisch grondgebied, maar zijn alleen bereikbaar via de D154, dus via Frans grondgebied. Dat zorgt voor een unieke situatie op de grenslijn.
Dit gebied vormt een zogenoemde pen-enclave:
een stukje land dat niet volledig wordt omsloten door een ander land, maar alleen via dat andere land bereikbaar is.
Dit gedeelte van de D154 is daardoor niet zomaar een weg, maar een grensfenomeen dat zowel geografen als reizigers fascineert.
In La Flamengrie bevinden zich nog twee andere wegen die in een vergelijkbare grenssituatie verkeren:
- De oude weg van Bavay naar Valenciennes (tussen kilometerpaal 18 en 19): ook hier volgt de landsgrens het tracé van de weg. Net als bij Rue de la Perche Rompue zijn de Belgische huizen niet rechtstreeks bereikbaar vanuit België en is een doortocht via Frankrijk noodzakelijk.
- Rue de la Perche Rompue (tussen kilometerpaal 53 en 54):
langs dit wegvak loopt de Belgisch-Franse grens exact over de weg. De Belgische woningen aan deze straat zijn uitsluitend bereikbaar via Frans grondgebied, waardoor bewoners telkens de grens moeten oversteken.
Kaartjes volgen nog ;).
La D154 :
route frontalière unique entre la Belgique et la France
La D154 est une route remarquable située dans la zone frontalière entre la Belgique et la France.
Ce qui rend cette route si particulière, c’est que la frontière nationale passe littéralement dans le bas-côté. D’un côté du fossé se trouve la France, tandis que de l’autre, c’est encore le territoire Belge.
La situation devient encore plus intéressante lorsqu’on regarde les maisons situées du côté belge de la frontière. Ces habitations se trouvent officiellement en Belgique, mais elles ne sont accessibles que par la D154, donc en passant par la France. Cela crée une situation unique le long de la ligne frontalière.
Cette zone constitue ce qu’on appelle une pén-enclave:
un morceau de territoire qui n’est pas entièrement enclavédans un autre pays, mais qui n’est accessible qu’en traversant ce dernier.
Ainsi, ce tronçon de la D154 n’est pas une simple route, mais un phénomène frontalierqui fascine à la fois les géographes et les voyageurs.
À La Flamengrie, deux autres routes se trouvent dans une situation frontalière comparable :
-
L’ancienne route de Bavay à Valenciennes (entre les bornes kilométriques 18 et 19) :
ici aussi, la frontière suit le tracé de la route. Comme pour la rue de la Perche Rompue, les habitations belges ne sont pas directement accessibles depuis la Belgique et nécessitent un passage par le territoire français. -
La rue de la Perche Rompue (entre les bornes kilométriques 53 et 54): sur ce tronçon, la frontière franco-belge longe précisément la chaussée. Les maisons belges situées le long de cette rue ne sont accessibles que par le territoire français, obligeant les habitants à franchir la frontière à chaque déplacement.
Op 17 december 2025 ontvingen wij van loco-burgemeester dhr. Chr. Dotte de coördinaten van alle 65 stenen.
Steen nummer 16 bevond zich ter hoogte van de locatie zoals weergegeven op foto 2.
Le 17 décembre 2025, nous avons reçu de la part du maire adjoint, M. Chr. Dotte, les coordonnées des 65 pierres.
La pierre numéro 16 se trouvait à l’emplacement indiqué sur la photo 2.
foto ©Aafko Tuin 2011©
La Flamengrie
no. 19 - 53
Ontdek de rijke geschiedenis van Grenssteen La Flamengrie 19, één van de markante punten langs de voormalige Frans-Belgische grenslijn.
In dit gedeelte verkennen we de route van grenssteen 19 tot 53, een traject waar geschiedenis, cultuur en natuur elkaar ontmoeten.
Hoewel niet alle grensstenen meer zichtbaar zijn, blijft hun aanwezigheid voelbaar in het landschap — een tastbare herinnering aan eeuwenoude grenzen en verhalen. Hun locaties brengen we ook in kaart.
De originele grenssteen 19
een zogeheten Oostenrijkse grens-steen, is in de loop van de tijd verdwenen. De exacte omstandigheden zijn niet met zekerheid bekend: sommige bronnen spreken over beschadiging door weersinvloeden, anderen over verplaatsing of verlies tijdens grenscorrecties. Hoe dan ook, de oorspronkelijke steen raakte onvindbaar.
In 1819 werd een nieuwe steen geplaatst ter vervanging van de verdwenen Oostenrijkse grenssteen.
Deze nieuwe grensmarkering is daarom geen originele achttiende-eeuwse steen, maar een 1819-steen.
De plaatsing vond plaats in een periode waarin veel grenzen opnieuw werden vastgesteld na de Napoleontische tijd. Overheden streefden naar eenduidig-heid in het landschap — ook op symbolisch niveau.
De 1819-steen markeert dus niet enkel een geografische scheiding, maar weerspiegelt ook een nieuwe fase in de Europese grensvorming.
Découvrez la riche histoire de la borne frontière La Flamengrie 19, l'un des monuments marquants de l'ancienne frontière Franco-Belge.
Dans cette section, nous explorons l'itinéraire de la borne frontière 19 à la borne frontière 53, un chemin où histoire, culture et nature se rencontrent.
Bien que toutes les bornes ne soient plus visibles, leur présence demeure palpable dans le paysage, témoignage tangible de frontières et d'histoires séculaires.
Nous cartographions également leur emplacement.
La borne frontière originale n° 19
dite « borne autrichienne », a disparu au fil du temps. Les circonstances exactes de cette disparition ne sont pas connues avec certitude : certaines sources évoquent des dommages causés par les intempéries, d’autres une délocalisation ou une perte lors de corrections de la frontière. Quoi qu’il en soit, la pierre d’origine est devenue introuvable.
En 1819, une nouvelle borne fut installée pour remplacer la borne autrichienne disparue.
Cette nouvelle marque frontière n’est donc pas une pierre du XVIIIᵉ siècle, mais une borne de 1819.
Sa mise en place eut lieu à une époque où de nombreuses frontières furent redéfinies à la suite de la période napoléonienne. Les autorités cherchaient alors à instaurer une cohérence dans le paysage — également sur le plan symbolique.
Ainsi, la borne de 1819 ne marque pas seulement une séparation géographique, mais reflète aussi une nouvelle phase dans la formation des frontières européennes.
Grenssteen 24
Van grenssteen 24 vonden we tijdens ons 1e bezoek enkel de onderkant. De bovenkant is afgebroken en was nergens te bekennen.
Tijdens ons 2e bezoek op 17 december 2025 liet dhr. Dotte ons de bovenkant van steen 24 zien, veilig opgeslagen op de gemeentewerf van La Flamengrie.
Borne frontières 24
Lors de notre première visite, nous n'avons trouvé que la base de la borne n° 24. La partie supérieure était brisée et introuvable.
Lors de notre deuxième visite, le 17 décembre 2025, M. Dotte nous a montré la partie supérieure de la borne n° 24, entreposée en toute sécurité dans la cour municipale de La Flamengrie.
.jpeg?etag=%2231fdda-6948f50a%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
De grensstenen 28–30 bij La Flamengrie zijn verdwenen, maar hun verhaal leeft voort.
Ontdek de geschiedenis van deze unieke grensmarkeringen en hun betekenis voor het Frans-Belgische erfgoed.
Grensstenen
28 - 30
Bornes
Les bornes frontières 28–30 près de La Flamengrie ont disparu, mais leur histoire perdure.
Découvrez l’histoire de ces marques frontalières uniques et leur importance pour le patrimoine franco-belge.
Tussen grenssteen 35 en 36 vinden we dit kadasterpaaltje, een herkenningspunt dat een officiële erf- of perceelgrens markeert.
Kadasterpaaltjes worden geplaatst om eigendoms-grenzen exact aan te geven.
Dit specifieke paaltje helpt bij het lokaliseren van de juiste perceelafbakening in dit gebied.
Zulke markeringen zijn vaak klein, maar juridisch belangrijk: ze geven precies aan waar één eigendom eindigt en het volgende begint.
Entre les bornes 35 et 36, nous découvrons ce borne cadastrale, un repère qui marque la limite officielle d’une propriété ou d’une parcelle.
Les bornes cadastrales sont installées afin d’indiquer avec précision les limites de propriété.
Cette borne particulière aide à localiser la délimitation exactede la parcelle dans cette zone.
Ces repères sont souvent de petite taille, mais d’une grande importance juridique : ils indiquent précisément où une propriété se termine et où la suivante commence.
Grenssteen 43
Inmiddels ontdekten we, dat wij voor steen nummer #43 niet op de juiste locatie hadden gezocht.
Dankzij de waardevolle aanwijzingen van de heren Renteux en Dotte lukte het ons tijdens ons tweede bezoek aan La Flamengrie om steen #43 direct terug te vinden.
Borne frontières 43
Nous avons entre-temps constaté que nous n’avions pas cherché au bon emplacement pour la pierre numéro 43.
Grâce aux précieuses indications de MM. Renteux et Dotte, il nous a été possible, lors de notre deuxième visite à La Flamengrie, de retrouver immédiatement la pierre n° 43.
.jpeg?etag=%22aa1f-6947b9fb%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85)
Grensstenen 44 en 45
Heronderzoek van stenen 44 en 45
Tijdens ons eerste bezoek vonden wij stenen nummer 44 en 45 niet op hun oorspronkelijke locatie. Inmiddels zagen wij de bovenzijde van steen 44 tentoongesteld in het gemeentehuis.
Bij ons tweede bezoek hebben wij de locatie opnieuw onderzocht. Daarbij ontdekte Marc al snel het voetstuk van steen nummer 44.
Op de veronderstelde locatie van steen nummer 45 vonden wij een fragment van een steen aan. Dit fragment zal op een later moment nader worden onderzocht om vast te stellen of het (een deel van) steen 45 betreft.
Bornes frontières 44 et 45
Réexamen des pierres 44 et 45
Lors de notre première visite, nous n’avons pas retrouvé les pierres numéros 44 et 45à leur emplacement d’origine. Entre-temps, nous avons constaté que la partie supérieure de la pierre numéro 44 est exposée à la maison communale.
Lors de notre deuxième visite, nous avons de nouveau examiné le site. Marc a alors rapidement découvert le socle de la pierre numéro 44.
À l’emplacement supposé de la pierre numéro 45, nous avons trouvé un fragment de pierre. Ce fragment fera l’objet d’un examen plus approfondi ultérieurafin de déterminer s’il s’agit (d’une partie) de la pierre numéro 45.
Grenssteen 49
Zoals eerder vermeld staat de bovenzijde van steen nummer 49 momenteel tentoongesteld in het gemeentehuis van La Flamengrie.
Tijdens ons tweede bezoek hebben wij deze steen persoonlijk kunnen bezichtigen, waarmee de locatie en status van steen 49 opnieuw zijn bevestigd.
[K L I K] voor meer informatie over het micro museum.
Borne frontière 49
Comme mentionné précédemment, la partie supérieure de la pierre numéro 49 est actuellement exposée à la maison communale de La Flamengrie.
Lors de notre deuxième visite, nous avons pu observer cette pierre personnellement, ce qui a permis de confirmer à nouveau l’emplacement et l’état de la pierre n° 49.
[CLIQUEZ] pour plus d'informations sur le micro-musée.
De kapel zoals Peter Dirven in 2008 fotografeerde
La chapelle photographiée par Peter Dirven en 2008
La Flamengrie
no. 54 - 65
We vervolgen onze ontdekkingsreis langs de Oostenrijkse grensstenen bij La Flamengrie, tussen België en Frankrijk.
Deze route leidt ons langs de grensstenen 54 tot en met 65– de laatste van de extra geplaatste stenen uit 1781, die ooit de grens van de Oostenrijkse Nederlanden markeerden.
Vanaf de kapel Notre-Dame de Bon-Secoursaan de Rue Hautevolgen we de historische grenslijnrichting de Rue de la Perche, tot aan het grensknikpuntwaar grenssteen nr. 54zich bevindt.
De zoektocht vraagt wat geduld: de natuur heeft veel van deze stenen teruggenomen. Tussen dichte vegetatie vinden we uiteindelijk steen 54, half verzonken in de aarde.
Met wat graafwerk komt de kop weer aan het zicht — vermoedelijk verzakt door de eeuwen heen of door ophoging van het veld.
Vanaf hier vervolgen we onze route langs de grens en gaan op zoek naar de overige grensstenen tot en met nummer 65.
Elke steen vertelt zijn eigen stukje van de grensgeschiedenis tussen België en Frankrijk, een stille herinnering aan de tijd van de Oostenrijkse Nederlanden.
Nous poursuivons notre voyage de découverte le long des bornes frontières autrichiennes de La Flamengrie, à la frontière entre la Belgique et la France.
Cet itinéraire nous conduit le long des bornes n°54 à 65, les dernières des pierres supplémentaires placées en 1781, qui marquaient autrefois la frontière des Pays-Bas autrichiens.
Depuis la chapelle Notre-Dame de Bon-Secours, située Rue Haute, nous suivons la ligne frontalière historiqueen direction de la Rue de la Perche, jusqu’au point de coude de la frontièreoù se trouve la borne n°54.
La recherche demande un peu de patience : la nature a repris possession de plusieurs de ces pierres. Au milieu d’une végétation dense, nous finissons par retrouver la borne 54, à moitié enfouie dans la terre.
Après quelques coups de pelle, sa tête réapparaît — sans doute affaisée au fil des sièclesou recouverte par le rehaussement du terrain.
À partir d’ici, nous poursuivons notre chemin le long de la frontière à la recherche des autres bornes, jusqu’à la n°65.
Chaque pierre raconte à sa manière un fragment de l’histoire frontalière entre la Belgique et la France, un témoignage silencieuxde l’époque des Pays-Bas autrichiens.
La Flamengrie
2e bezoek
Ook deze steen hebben wij tijdens ons tweede bezoek opnieuw bezocht. Daarbij zagen wij dat de boomgroei in de afgelopen 14 jaar aanzienlijk is toegenomen, waardoor de steen grotendeels was overgroeid.
Met respect voor de aanwezige flora hebben wij de steen zeer voorzichtig gedeeltelijk blootgelegd om deze te kunnen documenteren. Verdere blootlegging achtten wij niet verant-woord, om schade aan de natuurlijke omgeving te voorkomen.
La Flamengrie
2ème visite
Nous avons également revisité cette pierre lors de notre deuxième visite. Nous avons alors vu que la croissance des arbres au cours des 14 dernières années s’est considérablement intensifiée, ce qui faisait que la pierre était en grande partie envahie par la végétation.
Par respect pour la flore présente, nous avons dégagé très prudemment la pierre de manière partielleafin de pouvoir la documenter. Nous avons estimé qu’un dégagement plus poussé n’était pas approprié, afin d’éviter toute atteinte à l’environnement naturel.
La Flamengrie
2e bezoek
Tijdens ons tweede bezoek op 17 december 2025 hebben we zowel grenssteen 62 als grenssteen 64 teruggevonden.
Beide stenen konden worden geïdentificeerd na zorgvuldige bestudering en vergelijking met de foto’s van Aafko en Frans uit 2011.
62 & 64
La Flamengrie
2ème visite
Lors de notre deuxième visite, le 17 décembre 2025, nous avons retrouvé à la fois la borne frontière 62 et la borne frontière 64.
Les deux bornes ont pu être identifiées après une étude attentive et une comparaison avec les photographies d’Aafko et Frans datant de 2011.
La Flamengrie
no. 65
We bereiken de laatste grenssteen van de reeks bij La Flamengrie, grenssteen nr. 65— een symbolische afsluiting van onze tocht langs de Oostenrijkse grensstenen tussen België en Frankrijk.
Het vinden van deze steen bleek nog een uitdaging. Prikkeldraad, grazende koeien en dichte vegetatieversperden het pad, alsof de natuur zelf dit stukje geschiedenis wilde verbergen.
Maar dankzij de haviksogen van Marc ontdekten we uiteindelijk de steen. Na wat werk was hij weer duidelijk zichtbaar en zorgvuldig schoongemaakt.
Omdat dit de laatste steen van de reeks is, verdient hij natuurlijk extra aandacht.
En dat mag, want deze grenssteen is de laatste uit de Oostenrijkse periode van 1781. Hiermee vormt de steen na nr. 65 een historische overgang naar een nieuwe fase in de grensafbakening tussen België en Frankrijk.
Onze vrienden Frans en Aafko deelden onlangs prachtige foto’s van hun eigen zoektocht naar de grensstenen — een inspirerende herinnering dat deze route nog veel te ontdekken heeft.
Hun beelden motiveren ons om terug te keren naar La Flamengrie, op zoek naar nog enkele verdwenen of verborgen grensstenen die wachten om opnieuw aan het licht te komen.
Nous arrivons à la dernière borne frontière de la série à La Flamengrie, la borne n°65— une conclusion symbolique à notre parcours le long des bornes autrichiennes entre la Belgique et la France.
La découverte de cette borne n’a pas été simple. Fils barbelés, vaches en pâture et végétation densebarraient le chemin, comme si la nature elle-même voulait dissimuler ce fragment d’histoire.
Mais grâce au regard perçant de Marc, nous avons finalement repéré la pierre. Après un peu de travail, elle est redevenue bien visible et soigneusement nettoyée.
Puisqu’il s’agit de la dernière borne de la série, elle mérite naturellement une attention particulière.
Et c'est une bonne chose, car cette pierre frontière est la dernière de la période autrichienne de 1781. Cela signifie qu'après le n° 65, la pierre marque une transition historique vers une nouvelle phase dans la délimitation des frontières entre la Belgique et la France.
Nos amis Frans et Aafko ont récemment partagé de magnifiques photosde leur propre exploration des bornes frontières — un rappel inspirantque cet itinéraire recèle encore de nombreuses découvertes.
Leurs images nous donnent envie de revenir à La Flamengrie, à la recherche de quelques bornes disparues ou dissimulées, qui attendent d’être mises à jour et redécouvertes.
La Flamengrie
2e bezoek
65
La Flamengrie
2ème visite
Ook grenssteen nummer 65 hebben wij opnieuw bezocht. De steen bevond zich nog in exact dezelfde staat als op 2 oktober 2025, het moment waarop wij deze voor het laatst hebben waargenomen. Het afgebroken bovendeel lag nog steeds netjes op het onderste deel van de steen.
Nous avons également revisité la borne frontière numéro 65. La pierre se trouvait dans exactement le même état que le 2 octobre 2025, date à laquelle nous l’avions observée pour la dernière fois. La partie supérieure briséereposait toujours soigneusement sur la partie inférieurede la borne.
Om het contrast tussen de Oostenrijkse grensstenen uit 1781 en de nieuwe grensstenen uit 1819 te tonen, plaats ik hier nog drie prachtige foto’s van Aafko.
Deze beelden tonen de eerste grenssteen die volgt op steen nr. 65 bij La Flamengrie, en illustreren perfect de overgang van de Oostenrijkse periode naar de Nederlandse tijd.
Na de val van Napoleon werd Europa volledig heringedeeld. Het huidige België werd onderdeel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
Om deze nieuwe grenzen vast te leggen, werden in 1819 nieuwe grensstenen geplaatst, die duidelijk te onderscheiden zijn van de oudere Oostenrijkse exemplaren.
De grensstenen uit 1819 dragen aan de Franse zijde de letter ‘F’ en aan de Nederlandse zijde de letter ‘N’. Een interessant detail is dat deze ‘N’ niet in de moderne vorm werd gegraveerd, maar in spiegelbeeld, als ‘И’, wat vandaag de dag een zeldzaam en intrigerend historisch kenmerk vormt.
Deze stenen symboliseren een nieuw hoofdstuk in de grensgeschiedenis tussen België en Frankrijk— een tastbare herinnering aan de politieke en territoriale veranderingen van het begin van de 19e eeuw.
F
1819
И
Pour illustrer le contraste entre les bornes frontières autrichiennes de 1781 et les nouvelles bornes de 1819, je présente ici trois magnifiques photos prises par Aafko.
Ces images montrent la première borne suivant la n°65 à La Flamengrieet illustrent parfaitement la transition entre la période autrichienne et l’époque néerlandaise.
Après la chute de Napoléon, l’Europe fut entièrement redessinée. L’actuelle Belgiquefut alors intégrée au Royaume-Uni des Pays-Bas.
Pour matérialiser ces nouvelles frontières, de nouvelles bornes furent installées en 1819, facilement reconnaissables par rapport aux anciens modèles autrichiens.
Les bornes de 1819 portent, du côté français, la lettre “F”, et du côté néerlandais, la lettre “N”. Un détail remarquable : cette lettre “N” n’est pas gravée dans sa forme moderne, mais en miroir, sous la forme “И”, ce qui constitue aujourd’hui une curiosité historique rare et fascinante.
Ces pierres marquent ainsi un nouveau chapitre de l’histoire frontalière entre la Belgique et la France— un témoignage concretdes changements politiques et territoriauxdu début du XIXᵉ siècle.
.png?etag=%229edc9-68e587d8%22&sourceContentType=image%2Fpng&quality=85)
La Flamengrie
2e bezoek
Na steen 65 zijn wij verder gegaan naar de twee daaropvolgende grenshoeken, om ook daar de grensstenen uit 1819 te documenteren en te fotograferen.
-
Bij het eerste hoekpunt bleek de grenssteen volledig verdwenen.
-
Bij het tweede hoekpunt troffen wij een afgebroken bovendeel aan en kort daarna vonden wij ook het bijbehorende onderstuk terug.
+ 65
La Flamengrie
2ème visite
Après la borne numéro 65, nous avons poursuivi vers les deux angles frontaliers suivants, afin d’y documenter et photographier les bornes frontières datant de 1819.
- Au premier point d’angle, la borne frontière s’est révélée complètement disparue.
- Au deuxième point d’angle, nous avons découvert une partie supérieure briséeet, peu après, également retrouvé la partie inférieure correspondante.
La Flamengrie
Visité 2
#2, 10, 24, 43, 44, 45, 49, 56, 62, 64
Bléharies en Maulde
Bléharies, Maulde en La Flamengrie:
op zoek naar Oostenrijkse grensstenen
Woensdagochtend vroeg vertrokken Marc en
ik richting de Belgisch-Franse grens voor een nieuwe zoektocht naar Oostenrijkse grensstenen. Ons doel was onder meer La Flamengrie, waar we op 2 oktober enkele stenen niet hadden kunnen vinden.
Oostenrijkse grensstenen in Bléharies en Maulde
Rond 08.00 uur arriveerden we in Bléharies, waar volgens historische bronnen nog twee Oostenrijkse grensstenen aanwezig zouden moeten zijn.
-
De eerste grenssteen vonden we in een parkje achter het gemeentehuis van Bléharies.
-
De tweede steen, die nog op zijn oorspronkelijke locatie op de landsgrens moet staan, konden we helaas niet terugvinden.
Een derde Oostenrijkse grenssteen bevindt zich tegenwoordig op een zichtbare plek voor het gemeentehuis van Maulde, waar hij als historisch monument wordt bewaard.
Bezoek aan La Flamengrie en samenwerking met het gemeentebestuur
Vanuit Maulde reden we verder naar La Flamengrie voor een afspraak met de loco-burgemeester, de heer Christian Dotte. Tijdens een uitgebreide uitwisseling van informatie, waaronder de volledige coördinatenlijst van alle grensstenen rond La Flamengrie, kregen we een unieke inkijk in het lokale erfgoedbeheer.
In het gemeentehuis van La Flamengrie toonde de heer Dotte ons de bovenzijden van grensstenen 10, 44 en 49, die daar tentoongesteld worden. Vervolgens bezochten we de gemeentewerf, waar ook de bovenzijden van grensstenen 2 en 24 worden bewaard.
Momenteel worden via het Interreg-programma alle grensstenen rond La Flamengrie geïnventariseerd, waarna in een latere fase ook restauratie en herstelzullen plaatsvinden.
Veldonderzoek langs de historische grenslijn
Na het bezoek aan de gemeentewerf vergezelde de heer Dotte ons tijdens het verdere veldonderzoek.
-
Grenssteen #43werd succesvol gevonden.
-
Bij de locatie van #44 en #45 ontdekten we bij #44 de voet van de steen, terwijl de bovenzijde zich al in het gemeentehuis bevindt.
-
Bij #45 troffen we een stuk steen aan waarvan nog niet met zekerheid kan worden vastgesteld of het daadwerkelijk tot deze grenssteen behoort.
Daarna legden we een deel van grenssteen #56 bloot. Dankzij foto’s uit 2011 van Aafko en Frans wisten we dat deze steen zich laag in de grond, in een boom, moest bevinden.
Veertien jaar boomgroei maakte het echter onmogelijk om de steen verder dan enkele centimeters vrij te leggen.
Ook grenssteen #62werd snel teruggevonden. Hier namen we afscheid van de heer Dotte.
Laatste ontdekkingen en historische grenshoeken
Op basis van opnieuw geraadpleegde foto’s vonden we ook grenssteen #64, bezochten we #65 opnieuw en wandelden we verder naar de eerste twee grensstenen uit 1819.
-
Bij de eerste grenshoek lijkt de steen verdwenen.
-
Bij de tweede grenshoek vonden we zowel de voet als de afgebroken bovenzijde, die we ter plaatse opnieuw met elkaar hebben verbonden.
Afsluiting in Mons
In Mons genoten we van het uitzicht op het indrukwekkende treinstation (Santiago Calatrava) en sloten de dag af met een diner in restaurant Copenhagen, met zicht op de sfeervolle kerstmarkt en haar vele lichtjes.
Moe, maar bijzonder voldaan, keerden we huiswaarts.
Foto's van de stenen staan onder La Flamengrie visité 1.
.jpeg?etag=%2268601-69467642%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85 "Map of the special bordermarkers Autrichiennes at Bléharies on the France–Belgium border")
Bléharies, Maulde et La Flamengrie:
à la recherche des bornes frontières autrichiennes
Mercredi matin, très tôt, Marc et moi partons en direction de la frontière franco-belge pour poursuivre notre recherche de bornes autrichiennes, notamment à La Flamengrie, où certaines bornes n’avaient pas pu être retrouvées le 2 octobre.
Les bornes autrichiennes à Bléharies et Maulde
Aux alentours de 8 h 00, nous arrivons à Bléharies, où, selon les sources historiques, deux bornes autrichiennes devraient encore être présentes.
-
La première bornea été retrouvée dans un petit parc derrière la mairie de Bléharies.
-
La seconde borne, qui devrait se trouver à son emplacement d’origine sur la frontière, n’a malheureuse-ment pas pu être localisée.
Une troisième borne autrichienne est aujourd’hui visible devant l’hôtel de ville de Maulde, où elle est conservée en tant que monument historique.
Visite à La Flamengrie et collaboration avec la commune
Depuis Maulde, nous avons poursuivi notre route vers La Flamengriepour un rendez-vous avec le maire adjoint, Monsieur Christian Dotte. Lors d’un riche échange d’informations, incluant la liste complète des coordonnées de toutes les bornes frontières autour de La Flamengrie, nous avons pu approfondir notre connaissance du patrimoine local.
À la mairie de La Flamengrie, Monsieur Dotte nous a présenté les parties supérieures des bornes 10, 44 et 49, exposées dans le bâtiment. Nous nous sommes ensuite rendus à la voirie communale, où sont également conservées les parties supérieures des bornes 2 et 24.
Dans le cadre du programme Interreg, l’ensemble des bornes frontières autour de La Flamengrie est actuellement inventorié, en vue d’une restauration ultérieure.
Recherches de terrain le long de l’ancienne frontière
Après la visite de la voirie communale, Monsieur Dotte nous a accompagnés lors de la suite de nos recherches sur le terrain.
-
La borne n°43a été retrouvée avec succès.
-
À l’emplacement des bornes n°44 et n°45, Marc a littéralement trébuché sur le socle de la borne n°44, dont la partie supérieure est conservée à la mairie.
-
Près de la borne n°45, nous avons découvert un fragment de pierre dont l’attribution à cette borne reste incertaine.
Nous avons ensuite partiellement dégagé la borne n°56. Grâce à des photographies prises en 2011 par Aafko et Frans, nous savions qu’elle se trouvait très basse dans le sol, intégrée à un arbre. Quatorze années de croissanceont toutefois limité le dégagement à quelques centimètres.
Nous localisons la borne n°62a également rapidement. Ici, nous disons au revoir à M.
Dernières découvertes et anciennes bornes de 1819
En nous appuyant sur les photos d’Aafko et Frans, nous avons retrouvé la borne n°64, revisité la borne n°65, puis poursuivi jusqu’aux deux premières bornes de 1819.
-
À la première borne d’angle, la pierre semble avoir disparu.
-
À la seconde borne d’angle, nous avons retrouvé à la fois le socleet la partie supérieure brisée, que nous avons réunis sur place.
Fin de journée à Mons
À Mons, nous avons profité de la vue sur l’imposante gareavant de dîner au restaurant Copenhagen, avec une vue sur le marché de Noëlet ses nombreuses illuminations. Fatigués, mais extrêmement satisfaits, nous avons repris le chemin du retour.
Les photos des bornes sont disponibles sous la rubrique « La Flamengrie visitée 1 ».
De op locatie vermiste stenen
Het kleine museum
Zoals blijkt uit het overzicht in het dashboard, zijn enkele stenen op hun oorspronkelijke locatie niet meer teruggevonden. Deze vermiste stenen maken deel uit van het lopende onderzoek naar de huidige staat en ligging van de stenen.
Gelukkig duikt af en toe (een gedeelte van) een steen opnieuw op. Momenteel bevinden zich vijf delen van stenen in het bezit van het gemeentebestuur.
-
Drie stenenzijn momenteel tentoongesteld in het gemeentehuis.
-
Twee stenen bevinden zich nog
op de gemeentewerf, maar zijn eveneens genomineerd voor toekomstige tentoonstelling.
Wij danken de heren Renteux en Dotte hartelijk, die het ons mogelijk maakten de vijf stenen te bezichtigen en ons bovendien hebben voorzien van waardevolle aanvullende informatie.
Les bornes manquantes sur le site
Le micro musée
Comme le montre le tableau de bord, certaines bornes ne sont plus retrouvées à leur emplacement d’origine. Ces bornes manquantes font partie de l’étude en cours portant sur l’état et la localisation actuels des pierres.
Heureusement, il arrive parfois qu’une pierre — ou une partie de pierre — réapparaisse. Actuellement, cinq fragments de pierres sont en possession de l’administration communale.
-
Trois bornes sont actuellement exposées à la maison communale.
-
Deux bornes se trouvent encore au dépôt communal, mais sont également pressenties pour une exposition future.
Nous remercions chaleureusement
MM. Renteux et Dotte, qui ont rendu possible la consultation des cinq pierres et nous ont en outre fourni les informations nécessaires.
Bléharies
De Oostenrijkse grensstenen aan de Belgisch-Franse grens: Mortagne (Bléharies en Maulde)
Les bornes autrichiennes à la frontière franco-belge : Mortagne (Bléharies et Maulde)
Men vindt ook Oostenrijkse grensstenen in Bléharies.
Deze monumentale stenen markeren de voormalige demarcatielijn tussen de Oostenrijkse Nederlanden en Frankrijk, die in de 18e eeuw werd vastgelegd.
Bléharies
Twee originele Oostenrijkse grensstenen
In het dorp Bléharies, gelegen in de provincie Henegouwen, zijn twee originele Oostenrijkse grensstenen bewaard gebleven. Ze zijn uitzonderlijk goed geconserveerd en vormen stille getuigen van de vroegere territoriale grenzen. Hun inscripties en decoraties verwijzen naar het Oostenrijkse bewind, dat destijds over een groot deel van de Zuidelijke Nederlanden heerste.
Historisch belang
De plaatsing van deze stenen vond plaats na het Frans-Oostenrijkse Grensverdrag (1769) en de Conventie tussen Frankrijk en Oostenrijk (1779), in een periode waarin de Oostenrijkse Nederlanden overgingen tot een nauwkeurige afbakening van hun grenzen met Frankrijk.
De stenen, geplaatst tussen 1780 en 1781, dienden niet alleen als fysieke markering van de grens, maar vormden ook een symbool van soevereiniteit en administratieve orde, in een context van ingrijpende politieke veranderingen in Europa.
On trouve également des bornes frontière autrichiennes à Bléharies.
Ces bornes monumentales marquent l'ancienne ligne de démarcation entre les Pays-Bas autrichiens et la France, établie au XVIIIe siècle.
Bléharies
Deux bornes autrichiennes originales
Dans le village de Bléharies, situé dans la province du Hainaut, deux bornes frontière autrichiennes originales subsistent. Exceptionnellement bien conservées, elles témoignent silencieusement des anciennes frontières territoriales. Leurs inscriptions et leur décor font référence au régime autrichien, qui régnait alors sur une grande partie des Pays-Bas méridionaux.
Importance historique
La mise en place de ces pierress’est déroulée après le Traité de la frontière franco-autrichienne (1769) et la Conven-tion entre la France et l’Autriche (1779), à une période où les Pays-Bas autrichien sont fait procéder à une délimitation précise de leurs frontières avec la France.
Les pierres, installées entre 1780 et 1781, ne servaient pas uniquement de marquage physique de la frontière, mais constituaient également un symbole de souveraineté et d’ordre administratif, dans un contexte de profonds changements politiques en Europe.
.jpeg?etag=%2252b508-6945d52a%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85 "Map of the special bordermarkers Autrichiennes at Bléharies on the France–Belgium border")
Ook bij Bléharies bevinden zich Oostenrijkse grensstenen.
Deze monumentale stenen markeren de voormalige scheidingslijn tussen de Oostenrijkse Nederlandenen Frankrijk, zoals vastgelegd in de 18e eeuw.
Bléharies:
Twee originele Oostenrijkse grensstenen
In het dorp Bléharies, gelegen in de provincie Henegouwen, staan nog twee originele Oostenrijkse grensstenen. Deze stenen zijn bijzonder goed bewaard gebleven en vormen stille getuigen van de oude territoriale afbakeningen. Hun inscripties en vormgeving verwijzen naar het Oostenrijkse bewind, dat destijds grote delen van de Zuidelijke Nederlanden bestuurde.
Historische betekenis
De plaatsing van deze stenen vond plaats in de periode na het Verdrag van de Frans-Oostenrijkse Grens (1769) en de Conventie tussen Frankrijk en Oostenrijk (1779), toen de Oostenrijkse Nederlanden hun grenzen met Frankrijk nauwkeurig lieten vastleggen.
De stenen, geplaatst medio 1780 - 1781, dienden niet alleen als fysieke markering, maar ook als symbool van soevereiniteit en orde in een tijd van politieke verandering in Europa.
Status van de steen op de grenslocatie
De steen in de gele cirkel is de enige steen die volgens de beschikbare informatie nog op de oorspronkelijke locatie op de grens zou moeten liggen.
Tijdens ons onderzoek in 2025 hebben wij deze steen echter niet aangetroffen.
Wij doen momenteel verder navraag om de situatie te verduidelijken en zijn voornemens op een later moment terug te keren naar de locatie voor aanvullend onderzoek.
État de la pierre à l'emplacement de la frontière
La pierre entourée d’un cercle jaune est la seule pierre qui devrait encore se trouver à son emplacement d’origine sur la frontière, selon les informations disponibles.
Lors de notre recherche en 2025, nous ne l’avons toutefois pas retrouvée.
Nous poursuivons actuellement nos démarches de vérification et prévoyons de retourner sur place ultérieurement pour un examen complémentaire.
.jpeg?etag=%22d6cd7-69469c3e%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1947&quality=85)
Maulde
Maulde: de verplaatste Oostenrijkse grenssteen
Net over de Belgisch-Franse grens, in Maulde bij Bléharies (Frankrijk), bevindt zich een bijzondere historische bezienswaardigheid: een Oostenrijkse grenssteen.
Deze grenssteen markeerde oorspronkelijk de landgrens tussen België en Frankrijk, in de periode dat dit gebied deel uitmaakte van de Oostenrijkse Nederlanden. Later werd de steen verplaatst naar de voorzijde van het stadhuis van Maulde, waar hij nog steeds te zien is.
Tegenwoordig fungeert de Oostenrijkse grenssteen als monumentaal erfgoed en tastbare herinnering aan het rijke grensverleden van de regio. Voor zowel inwoners als bezoekers is het een opvallend historisch object dat herinnert aan een tijd waarin hier letterlijk de grens liep tussen Frankrijk en de Oostenrijkse Nederlanden.
Maulde : la borne frontière autrichienne déplacée
Juste de l’autre côté de la frontière franco-belge, à Maulde près de Bléharies (France), se trouve un site historique remarquable : une borne frontière autrichienne.
À l’origine, cette borne marquait la frontière terrestre entre la Belgique et la France, à l’époque où cette région faisait partie des Pays-Bas autrichiens. Par la suite, la borne a été déplacée vers la façade de l’hôtel de ville de Maulde, où elle est encore visible aujourd’hui.
Aujourd’hui, la borne frontière autrichienne constitue un élément du patrimoine monumentalet un témoignage tangible du riche passé frontalierde la région. Pour les habitants comme pour les visiteurs, il s’agit d’un objet historique remarquable, rappelant l’époque où la frontière passait ici entre la France et les Pays-Bas autrichiens.
© Op alle foto's rust het auteursrecht.
Vraag s.v.p. vooraf om toestemming als je foto's gebruiken wilt.©
