Grensstenen 193 - 200
Start van de tocht over 'de Grensweg' van Vaals naar de Dollard, van grenspaal 1 naar grenspaal 862;1 en door naar 204.
'De Grensweg'
wellicht de langste weg van Nederland
De nummering van grensstenen langs de Duits-Nederlandse grens
De nummering van de grensstenen langs de grens tussen Duitsland en Nederland (DE–NL)begint opvallend genoeg in Vaals met nummer 193, dat is aangebracht op de zogenoemde Bismarcksteen. Voor veel bezoekers roept dit vragen op, maar deze nummering heeft een duidelijke historische oorsprong.
Oorsprong van de grensnummering in 1815
De verklaring ligt in het jaar 1815, toen na het Verdrag van Wenen afspraken werden gemaakt over de nieuwe grenzen in Europa. In overleg met het toenmalige Koninkrijk Pruisen werd besloten de grensnummering te laten beginnen bij grenssteen nummer 1 in Schengen, waar de grens van het Koninkrijk der Nederlanden, dat het gebied omsloot van het huidige Nederlan, België en Luxemburg, begon.
Vanuit Schengen liep de telling oostwaarts langs de grens en bereikte uiteindelijk Vaals, waar de nummering uitkwam op grenssteen 193. De Bismarcksteen markeert daarmee een belangrijk punt binnen deze historische grensafbakening en is nu het epicentrum van het drielandenpunt van België, Duitsland en Nederland.
← DEFRLU
Drielandenpunt
markering
te Schengen
De Bismarcksteen
De Bismarcksteen is extra bijzonder omdat deze, naast het Duits-Nederlandse nummer 193, ook het Belgische grensnummer 1032 draagt. Dit nummer behoort tot de Belgische grensnummering, die later werd ingevoerd en startte bij Ouren.
Tot voor kort dacht ik dat de steen niet het nr. 1 draagt van de grens die in 1843 officieel werd vastgesteld tussen België en Nederland. Niets is minder waar. ↓
Meer dan een grenspaal
De nummering van de grensstenen langs de Duits-Nederlandse grens laat zien dat grenspalen meer zijn dan fysieke markeringen. Ze vertellen het verhaal van internationale afspraken, veranderende grenzen en historische keuzes die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn in het landschap.
De opmerkelijke geschiedenis van de Belgisch-Nederlandse grenspaal
Opmerkelijk en bijna excentriek is het verhaal van de gietijzeren grenspaal tussen België en Nederland, die jarenlang in een opslagplaats in Duitsland heeft gelegen. Feitelijk kan worden gesteld dat de paal in die periode was geannexeerd of zelfs ontvreemd, een bijzonder detail binnen de grensgeschiedenis van de Lage Landen.
Terugkeer, maar niet naar de oorspronkelijke plek
Uiteindelijk werd de grenspaal weer vrijgegeven, maar een volledige rehabilitatie bleef uit. De paal mocht niet worden teruggeplaatst in de directe nabijheid van de Bismarcksteen nummer 193, terwijl juist daar historisch gezien grenspaal nummer 1 van de Belgisch-Nederlandse grens thuishoort.
Deze beslissing onderstreept hoe gevoelig historische grensafspraken ook lang na hun vaststelling kunnen blijven.
Een toeristisch grenspunt nabij het echte Drielandenpunt
In plaats daarvan werd de grenspaal geplaatst op een zogenoemd toeristisch grenspunt, ongeveer 50 meter ten noorden van het echte tripoint waar Nederland, België en Duitsland samenkomen.
Aan weerszijden wordt de paal geflankeerd door twee replica’s van de Bismarcksteen, wat de locatie een symbolisch karakter geeft dat vooral gericht is op bezoekers.
Bijna op het hoogste punt van Nederland
Gezamenlijk bevinden deze markeringen zich bijna op het hoogste punt van Nederland, wat de plek niet alleen historisch interessant maakt, maar ook geografisch bijzonder. Het geheel vormt een intrigerende combinatie van authentieke grensgeschiedenis en toeristische interpretatie.
Een grensverhaal vol symboliek
Het verhaal van deze grenspaal laat zien dat grenzen niet alleen worden bepaald door lijnen op de kaart, maar ook door politieke keuzes, historische gevoeligheden en symbolische beslissingen. Daarmee is het Drielandenpunt in Vaals niet alleen een toeristische trekpleister, maar ook een tastbaar monument van Europese grensgeschiedenis.
Meer informatie treft u op de website aan op de volgende pagina's:
∆ Drielandenpunt Vaals (BEDENL)
∆ Start grens België-Nederland (1843)
Grensstenen 193 - 200
193 - 193M
193N
De moeilijk vindbare grenssteen 193N
De grenssteen 193N langs de Nederland–Duitslandgrens staat bekend als moeilijk vindbaar. Door dichte begroeiing van veel bramenstruiken is deze historische grenssteen behoorlijk aan het zicht onttrokken.
Ter oriëntatie gebruiken we deze foto van Aafko (2010)
Een nieuwe zoektocht in januari 2026
Op zaterdag 24 januari 2026 ga ik opnieuw op pad om grenssteen 193N te lokaliseren. Samen met Rob, Aafko en Wil doorzoeken we de dichte bramenstruiken langs de grens.
Na een intensieve zoektocht lukt het ons uiteindelijk om de steen 193N terug te vinden. Een bijzonder moment, aangezien deze grenssteen een belangrijk onderdeel vormt van de historische grensmarkering in de omgeving van het Drielandenpunt bij Vaals.
Een waardevolle vondst langs de grens
De herontdekking van grenssteen 193N benadrukt hoe kwetsbaar dit soort historische grensmarkeringen zijn. Tegelijk laat het zien hoe belangrijk het is om deze stenen te blijven documenteren en beschermen als onderdeel van het cultureel en geografisch erfgoed van Nederland en Duitsland.
.JPG?etag=%2215af5b-69760ba7%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85 "Grenssteen 193N aan de Duits-Nederlandse grens, verborgen in dichte begroeiing")
194 - 195A
Alle geluk van de wereld: de eigenaar van de tuin waar steen 195 in staat, is thuis en nodigt ons hartelijk uit in haar tuin.
Ze vertelt o.a. dat de stalen beugels aan het dak nog van de oude 'Doodendraad' zijn (WO I)
'Aan het museum, treft u nog de keramieken geleiders van de 'Doodendraad' aan', vertelt ze ons.
.jpeg?etag=%2231f00-69790c38%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85)
.jpeg?etag=%223e55a-69790c39%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85)
196 - 196/03
Beperkingen en observaties
Diepgaand onderzoek achter de huizen is niet mogelijk door erfafscheidingen. Verdere muurbouten en het tweede kleine grenssteentje blijven onvindbaar. Op de museumgevel zien we bovendien twee keramieken spanningsgeleiders, zoals eerder gemeld bij grenssteen 195.
Muurbout MB 2 bevindt zich aan de achterzijde van de stenen paal.
Conclusie
De vondst van muurbouten en een grenssteentje bij grenssteen 196 benadrukt hoe waardevol de historische grensmarkeringen rond het Drielandenpunt in Vaals zijn. Dit erfgoed verdient documentatie en bescherming, want het vertelt het verhaal van oude grensafspraken en lokale geschiedenis.
Nieuwe ontdekking bij
grenssteen 196 in Vaals
Tijdens een recente zoektocht rond grenssteen 196 bij het Drielandenpunt in Vaals doen we een verrassende ontdekking. Ondanks eerdere bezoeken blijkt er nog onbekend erfgoed te vinden: muurbouten en een klein grenssteentje.
Kadasterinformatie als leidraad
Het Kadaster in Nederland meldde dat er tussen steen 196 en plakaat 196A ooit muurbouten zijn aangebracht en dat er twee kleine grenssteentjes zouden moeten zijn. Met deze informatie gaan we op onderzoek uit.
Lokale hulp en vondsten
Dankzij aanwijzingen van buurtbewoners ontdekken we een klein grenssteentje verwerkt in het straatwerk van een tuin en een muurbout in een stenen paal, die als historische grensmarkering fungeert. Later vinden we in de muur van het museum bij grenssteen 196 de eerste van twee muurbouten.
We steken over en lopen de grensstraat in. In het midden van de straat zien deze 11 grensmarkeringen.
Als we even later bij steen 196B staan, twijfelen we of de markeringen wel de grens aangeven.
Op de site van Rien de Schipper wordt ons vermoeden bevestigd.
Voor steen 197 moeten we nog een keer terug. Het was nog te begroeid en het had te hard geregend om de afdaling naar beneden het talud te maken.
We doen het voorlopig even met foto's die ik leen van Rien en Eef.
Op 24 januari 2026 lukt het dan toch om af te dalen naar steen 197 ↓
Mogelijk originele grenssteen 197 aangetroffen bij Vaals
In het water achter grenssteen 197 is een steen aangetroffen die sterk lijkt op een historische grenssteen van hetzelfde model als grenssteen 196. Dit roept het vermoeden op dat het hier mogelijk gaat om de oorspronkelijke grenssteen 197.
Deze aanname wordt versterkt door het feit dat de huidige grenssteen 197 bestaat uit een nieuwer granieten model, wat erop kan wijzen dat de originele steen in het verleden is vervangen.
Restanten van een voormalige grenssteen
Verderop in het water is nog een fragment van een oude grenssteen aangetroffen. Het meest logische scenario is dat de vermeende oorspronkelijke grenssteen 197 ooit is afgebroken en deels in het water is terechtgekomen.
Melding bij Kadaster en provincie
Zowel het Kadaster als de Provincie zijn op de hoogte gebracht van deze bevindingen. Met deze melding wordt gehoopt dat er actie wordt ondernomen, niet alleen om de situatie te onderzoeken, maar vooral ook om de oude grenssteen veilig te stellen en verder verval te voorkomen.
Behoud van historisch grens-erfgoed
Deze ontdekking onderstreept het belang van zorgvuldig omgaan met historische grensstenen in de regio Vaals. Tijdige documentatie en behoud zijn essentieel om dit unieke grens-erfgoed voor toekomstige generaties te beschermen.
198 NL
Hulp bij het terugvinden van grenssteen 198 NL
Tijdens de zoektocht naar grenssteen 198 NL bleek de steen niet zichtbaar. Door de hevige regenval stroomde de beek bovendien te snel, waardoor verder onderzoek zonder hulp niet mogelijk was. Daarom besloten we aan te bellen bij de bewoner op wiens terrein grenssteen 198 NL zich zou moeten bevinden.
Lokale kennis en gastvrijheid
De bewoner reageerde uitermate vriendelijk, liep met ons mee naar grenssteen 198 DE en vertelde dat er al meer dan twintig jaar niemand naar steen 198 NL had gevraagd. Zijn kennis van het terrein bleek van grote waarde.
De verborgen locatie in de tuin
Samen lopen we zijn tuin in, waar hij de vermoedelijke locatie van grenssteen 198 NL aanwijst. Op het moment dat ik denk met mijn paraplu tegen een boomstam te tikken, hoor ik een harde tik. Dat geluid maakt meteen duidelijk dat het om steen gaat.
Overwoekerd maar intact
De steen blijkt volledig overwoekerd met klimop, waardoor er nauwelijks iets zichtbaar is. Toch bevestigt deze vondst dat grenssteen 198 NL nog aanwezig is, zij het verborgen onder begroeiing. De snoeischaar kwam hier goed van pas.
Grenssteen 198 NL weer zichtbaar gemaakt
Met volledige medewerking van de bewoner wordt grenssteen 198 NL vrijgemaakt van begroeiing. Het wegknippen van de klimop kost uiteindelijk ongeveer een kwartier, maar maakt de steen weer duidelijk zichtbaar.
Hieronder is het resultaat te zien: een historische grenssteen die lange tijd volledig aan het oog was onttrokken.
Grondruil tussen Nederland en Duitsland
Tijdens het werk vertelt de bewoner over een bijzondere grondruil tussen Duitsland en Nederland. Door deze grenscorrectie staat zijn woning tegenwoordig volledig op Duits grondgebied, terwijl zijn achterburen nu volledig op Nederlandse bodem wonen.
De beek niet langer de grens
Als gevolg van deze grondruil vormt het midden van de beek niet langer de officiële grens tussen Nederland en Duitsland. Dit benadrukt hoe grenzen in de praktijk kunnen veranderen door politieke afspraken, terwijl oude grensstenen zoals steen 198 NL tastbare herinneringen blijven aan eerdere grenssituaties.
Levend grens-erfgoed
Het zichtbaar maken van grenssteen 198 NL en het verhaal achter de grondruil laten zien dat de Nederland–Duitslandgrens geen abstracte lijn is, maar een levend stuk geschiedenis, verweven met het dagelijks leven van bewoners in het grensgebied.
198 NL - 200
© Op alle foto's rust het auteursrecht.
Vraag s.v.p. vooraf om toestemming als je foto's gebruiken wilt.©
