Grensstenen 151 - 175 IV
Coevorden - Sellingen
We vervolgen onze wandeling langs de grens en genieten van het karakteristieke grenslandschap.
Na nog enkele honderden meters over het rustige boerenpad te lopen, bereiken we de Schiefer Turm (Grenzerlebnisstation), een bijzonder punt langs de Duits-Nederlandse grens. Hier steken we de Grenz Aa over, een rivier die op deze locatie precies de grens vormt tussen beide landen.
De grens loopt hier midden door het water, wat dit gebied uniek maakt voor wandelaars en natuurliefhebbers. Tijdens deze etappe komen we opnieuw de kenmerkende dubbele grensstenen tegen, met identieke nummers aan beide zijden van de rivier.
Deze historische markeringen geven een fascinerend inzicht in de grensgeschiedenis en maken de route extra bijzonder.
Schiefer Turm Grenzerlebnisstation
met grensstenen
151 I en 151 II
Grensstenen 151 - 151 II
Schiefer Turm
Grenzerlebnis
Grensstenen 151 III
We steken nu de Grenz Aa over en vervolgen onze route langs de Nederlandse zijde van de grensrivier. Al snel bereiken we de laatste enkel uitgevoerde grenssteen in dit traject: grenssteen 151 III, een bijzonder markeringspunt binnen de grensgeschiedenis van Nederland en Duitsland.
Opvallend is dat grenssteen 154 in dit gebied inmiddels verdwenen is, wat deze etappe extra interessant maakt voor liefhebbers van historische grensmarkeringen. Volgens de website van Aafko is er nog een archieffoto uit 1990 (Hermans) beschikbaar waarop grenssteen 151 IV nog duidelijk zichtbaar is. Dit geeft een waardevol beeld van hoe de grenssituatie er vroeger uitzag en benadrukt het veranderlijke karakter van deze historische route.
Grensstenen 151 V - 151 VI
start van dubbele nummers
.jpeg?etag=%223d3c6a-69fb0153%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1501&quality=85 "Grenssteen 153 III langs de Grenz Aa aan de Duits-Nederlandse grens | Grenzstein")
.jpeg?etag=%222d437c-69fb0663%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
Grenspunten 152 II en 152 III
Brug Schoonebeekerdiep: grensovergang tussen Nederland
en Duitsland
Onder Schoonebeek ligt een bijzondere brug over het Schoonebeekerdiep, dat in Duitsland bekendstaat als de Grenze Aa. Deze brug vormt een unieke grensovergang tussen Nederland en Duitsland en is daarmee een interessant punt voor liefhebbers van geografie, geschiedenis en grenslocaties.
De brug ligt aan Nederlandse zijde in de provinciale weg N853, terwijl deze in Duitsland overgaat in de Ossestraße. Wat deze locatie extra bijzonder maakt, is dat de landsgrens exact door het midden van het water loopt dat door de brug wordt overspannen.
Midden op de brug, zowel aan de westelijke als oostelijke kant, zijn twee officiële grenspunten aangebracht. Deze markeren precies waar de grens tussen beide landen loopt.
De grenspunten zijn herkenbaar aan de bekende aluminium plaatjes met nummers, zoals die ook op grensstenen langs de Nederlands-Duitse grens te vinden zijn.
Op deze brug zijn de grensmarkeringen genummerd als 152 II en 152 III, wat deze plek niet alleen geografisch interessant maakt, maar ook van historisch belang.
Grensstenen 153 nl en 153 de
Vanaf de brug over het Schoonebeekerdiep volgen we de Duits-Nederlandse grens over een afstand van ongeveer vijftig meter. Aan beide oevers van het water bevinden zich de grensstenen 153 nl en 153 de, die de exacte grens tussen Nederland en Duitsland markeren.
Opvallend is dat grenssteen 153 nl momenteel op zijn zijde ligt. Deze historische grensmarkering zou eigenlijk rechtop geplaatst moeten worden om de grens duidelijk en correct aan te geven.
Grensstenen 153 I nl en 153 I de
Ongeveer een kilometer verder langs de Duits-Nederlandse grens bereiken we het volgende grensaanduidingspunt. Hier vinden we grenssteen 153 I nl bij een stuw in het water van het Schoonebeekerdiep. Aan Duitse zijde zijn op dit moment grootschalige werkenzaamheden in uitvoering, wat het gebied lastig toegankelijk maakt.
Desondanks weten we grenssteen 153 I de te lokaliseren, terwijl we vooraf dachten dat deze tijdelijk verwijderd zou zijn vanwege de werkzaamheden. Dat maakt deze vondst extra bijzonder voor ons, liefhebbers van grensstenen en historische markeringen.
Tijdens het bezoek kreeg ik, via een luidspreker, opdracht: 'U dient dit terrein per direct te verlaten'. Na het maken van foto’s heb ik deze instructie direct opgevolgd.
Grenspunten 154 nl en 154 de
Ongeveer 800 meter verder langs de Duits-Nederlandse grens bereiken we de volgende markering bij het Schoonebeekerdiep (Grenze Aa).
Hier bevinden zich de grensstenen 154 nl en 154 de, die beide nog intact zijn en goed zichtbaar aan weerszijden van het water.
Grenspunten 155 nl en 155 de
Zo'n 7 km. verder stoppen we bij de grensstenen 155 nl en 155 de.
Beide zijn goed vindbaar, hoewel de steen aan Duitse zijde behoorlijk schuin staat.
Inscripties en historische betekenis van de Hamersteen
De hamersteen is vervaardigd uit Bentheimer zandsteen, een duurzaam en veelgebruikt materiaal in historische grensmarkeringen.
Wat deze grenssteen extra bijzonder maakt, zijn de inscripties aan beide zijden, die verwijzen naar de vroegere machtsgebieden.
Aan de Nederlandse zijde staat de afkorting RBF (Respublica Belgica Foederata), wat verwijst naar de Republiek der Verenigde Nederlanden.
Aan de Duitse zijde is EPM (Episcopatus Monasteriensis)te lezen, een aanduiding voor het Bisdom Münster.
In 1824 werd een nieuw grensverdrag gesloten tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Hannover. Naar aanleiding van dit Verdrag van Meppen, kregen de bestaande grensstenen een aanvullende markering: aan de Nederlandse zijde werd de letter N toegevoegd, en aan de Duitse zijde de letter H. Deze toevoegingen maakten de grensafbakening nog duidelijker en weerspiegelen de politieke veranderingen van die tijd.
De combinatie van materiaal, inscripties en latere aanpassingen maakt deze hamersteen tot een uniek historisch object dat de ontwikkeling van de Nederlands-Duitse grens zichtbaar maakt.
De Hamersteen
Grenssteen 156 nl
Hamersteen 1
Deze grenssteen kent een bijzondere geschiedenis die teruggaat tot het Verdrag van Meppen (1824), waarin het zogeheten compascuum (gemeenschappelijk weidegebied) werd verdeeld tussen Nederland en het toenmalige Koninkrijk Hannover.
Als gevolg van dit verdrag werd de oorspronkelijke grenssteen verplaatst naar de linkeroever van de Zuiderstrang, op circa vier ellen (ongeveer meters) van de grens, aan de Hannoverse zijde. Op die locatie staat tegenwoordig een granieten paal met het nummer 156, die de historische grenssituatie markeert.
De oorspronkelijke grenssteen heeft later een opmerkelijke reis gemaakt: na jarenlang in een particuliere tuin in Meppen te hebben gestaan, is deze in 2006teruggeplaatst. Dit gebeurde echter niet op de oorspronkelijke plek, maar op de rechteroever aan Nederlandse zijde, waar de steen opnieuw is genummerd als 156.
Op dit punt maakt de grens tussen Nederland en Duitsland een duidelijke hoek van ongeveer 101 graden. Vanaf daar volgt de grens een gegraven sloot met een breedte van circa vier ellen, die destijds speciaal is aangelegd om de nieuwe grenslijn te markeren.
We komen aan bij grenssteen 156, de 1e zogeheten Hamersteen.
Dit is een bijzondere en atypische grenssteen, die opvalt door zijn unieke vorm en historische betekenis.
Oorspronkelijk werden er 13 van deze hamerstenen geplaatst langs de grens tussen Drenthe, Groningen en Duitsland.
Deze grens kreeg haar officiële vorm in 1764, toen een grensverdrag werd gesloten tussen de Republick der Verenigde Nederlanden en het Bisdom Münster. De 13 hamerstenen dienden daarbij als duidelijke markering van de landsgrens en speelden een belangrijke rol in het vastleggen van territoriale afspraken.
Vandaag de dag vormen de overgebleven stenen - veel zijn verloren gegaan - een tastbare herinnering aan de rijke grensgeschiedenis van Nederland en zijn oostelijke buren, en trekken ze de aandacht van wandelaars, historici en erfgoedliefhebbers.
Van Herman ontvang ik nog een waardevolle historische aanvullingop de grensroute. Na de herplaatsing van grenssteen 156 beek dat deze per abuis verkeerd om, dus omgedraaid, was teruggeplaatst.
Hierdoor bevonden de Duitse inscripties zich aan de Nederlandse zijde van de grens, wat historisch onjuist is voor deze grensmarkering. Dankzij de inzet van de historische vereniging Nei-Schoonebeek is dit probleem inmiddels vakkundig hersteld en staat de grenssteen weer in de correcte oriëntatie.
Deze correctie benadrukt het belang van zorgvuldige omgang met historische grensstenen tussen Nederland en Duitsland, die een tastbaar onderdeel vormen van het grensverleden.
De Duitse variant van grenssteen 156 (de) wordt al jarenlang niet meer aangetroffen en moet daarom als verloren worden beschouwd.
Ook grenssteen 156 I is al jaren spoorloos en wordt eveneens als verloren beschouwd. Het verdwijnen van deze stenen benadrukt het belang van behoud en documentatie van historische grenspunten.
Grensstenen 156 II nl en 156 II de
De grensstenen 156 II nl en 156 II de zijn beide verdwenen. Op foto's van Rien zien we dat 156 II nl laag aan de grond in het hoge gras verscholen ligt en dat 156 II de een hoge granieten steen is. Wij hebben beide niet aangetroffen, wat vooral voor de hoge granieten steen 156 II de toch opmerkelijk is.
↑ 156 II nl ©foto: Rien de Schipper © 156 II de ↑
Grensstenen 156 III nl en 156 III de
We bereiken de grensstenen 156 III nl en 156 III de. Op foto's van Rien zien we dat hij 156 III nl nog wist te vinden. Ons is dit niet gelukt. Grenssteen 156 III staat beschermd door twee reflectorpaaltjes, fier overeind.
↑ 156 III nl ©foto: Rien de Schipper ©
Grensstenen 157 nl en 157 de
We bereiken de grensstenen 157 nl en 157 de. Beide zijn intact. De Duitse steen benaderden we via de tuin van de aangrenzende woning, waar we toestemming voor vroegen.
Grenssteen 158
Grenssteen 158 staat op de kopse kant van de Grenzschloot, op enkele meters van de N863.
Grenssteen 159
Grenssteen 159 ligt langs provinciale weg N863. Ligt....... .
Helaas is deze mooie zandsteen uit 1824 omgevallen of verzakt. Hopelijk wordt ze snel weer overeind gezet.
Grensstenen 160 nl en 160 de
Na 2 enkele stenen komen we weer bij een dubbel uitgevoerde steen. Aan beide zijden van het water, treffen we de grensstenen 160 nl en 160 de, beide keurig aangewezen door de zeer vriendelijke bewoner van de naastgelegen woning.
Voorlopig is dit weer het laatste nummer dat dubbel is uitgevoerd.
Grensstenen 160 I - 160
Bargerveen - Autosnelweg A 37
We komen aan bij het Bargerveen, een uniek natuurgebied langs de Duits-Nederlandse grens. De grensstenen die hier zijn geplaatst, staan op zogenoemde stoelen: houten verhogingen waarop bakstenen zijn gemetseld, met daarop de grenssteen. Deze constructie is bedoeld om het hoge water in van het veen, niet van invloed te laten zijn op de stenen en zorgt er mede voor dat de stenen goed zichtbaar zijn in het veengebied.
Omdat na plaatsing van de grensstenen van zandsteen het grensverloop nog niet geheel duidelijk was, zijn er tussenpunten gecreëerd d.m.v. gele plastic buizen. Op deze buizen is het tussennummer bevestigd. Hierbij werd de oorspronkelijke steen 160-II hernummerd in 160-III en de oorspronkelijke steen 160-III kreeg nummer 160-V.
Grensstenen 160 XI - 162 I
Nadat we de autosnelweg A37 zijn overgestoken komen we bij grenssteen 160 XI
Grensstenen 163 - 163 VII
163 V is al jaren een gele plastic buis met daarop een aluminium plaatje met daarin het nummer geponst.
De plastic buis wordt echter al jaren niet meer aangetroffen en de aanduiding als grenspunt moet als verloren worden beschouwd.
Grensstenen 164 - 164 I
Tot hamersteen 165 zijn er nog twee grensstenen, 164 en 164 I. Steen 164 staat op een stoel, zoals we dat zagen aan het Bargerveen. Steen 164 I staat in een sloot. Wij hadden geluk dat de sloot droog stond.
De Hamersteen
Grenssteen 165
Hamersteen 4
We komen aan bij grenssteen 165, beter bekend als een zogeheten Hamersteen.
Dit is een bijzondere en atypische grenssteen, die opvalt door zijn unieke vorm en historische betekenis.
Oorspronkelijk werden er 13 van deze hamerstenen geplaatst langs de grens tussen Drenthe, Groningen en Duitsland.
Deze grens kreeg haar officiële vorm in 1764, toen een grensverdrag werd gesloten tussen de Republick der Verenigde Nederlanden en het Bisdom Münster. De 13 hamerstenen dienden daarbij als duidelijke markering van de landsgrens en speelden een belangrijke rol in het vastleggen van territoriale afspraken.
Vandaag de dag vormen de overgebleven stenen, veel zijn verloren gegaan, een tastbare herinnering aan de rijke grensgeschiedenis van Nederland en zijn oostelijke buren, en trekken ze de aandacht van wandelaars, historici en erfgoedliefhebbers.
.jpeg?etag=%22418ca-6544a4bc%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85 "Ontdek Hamersteen 165: sinds 1764 markeert deze unieke grenssteen de grens tussen Nederland en het Bisdom Münster.")
.jpeg?etag=%22c7589-6544a53d%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85 "Ontdek Hamersteen 165: sinds 1764 markeert deze unieke grenssteen de grens tussen Nederland en het Bisdom Münster.")
Inscripties en historische betekenis van de Hamersteen
De hamersteen is vervaardigd uit Bentheimer zandsteen, een duurzaam en veelgebruikt materiaal in historische grensmarkeringen.
Wat deze grenssteen extra bijzonder maakt, zijn de inscripties aan beide zijden, die verwijzen naar de vroegere machtsgebieden.
Aan de Nederlandse zijde staat de afkorting RBF (Respublica Belgica Foederata), wat verwijst naar de Republiek der Verenigde Nederlanden.
Aan de Duitse zijde is EPM (Episcopatus Monasteriensis)te lezen, een aanduiding voor het Bisdom Münster.
In 1824 werd een nieuw grensverdrag gesloten tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Hannover. Naar aanleiding van dit Verdrag van Meppen, kregen de bestaande grensstenen een aanvullende markering: aan de Nederlandse zijde werd de letter N toegevoegd, en aan de Duitse zijde de letter H. Deze toevoegingen maakten de grensafbakening nog duidelijker en weerspiegelen de politieke veranderingen van die tijd.
De combinatie van materiaal, inscripties en latere aanpassingen maakt deze hamersteen tot een uniek historisch object dat de ontwikkeling van de Nederlands-Duitse grens zichtbaar maakt.
Grenssteen 165 I, die zo'n 75 mtr. verder 'ligt' heb ik in oktober 2023 niet aangetroffen. Er stond toen zoveel water in de bocht, dat de steen wellicht onder water stond.
foto's: ©Aafko Tuin©
Grenssteen 165 I
13 april 2026
Op 13 april 2026 keren Aafko en ik terug om grenssteen 165 I te documenteren. We hebben geluk, de steen is duidelijk zichtbaar én nog steeds aanwezig.
Grensstenen 165 II - 166 I
Schwartenbergerstraße 56
We bellen aan bij de woning en worden vriendelijk ontvangen door de bewoonster, die alle medewerking verleent om de vier grensstenen te fotograferen. Ze vertelt dat deze unieke grensvorm niet toevallig is ontstaan. Het huis diende namelijk vroeger als een Duits douanehuis.
Vanaf het platte dak hielden douaniers de omgeving nauwlettend in de gaten. Gewapend met verrekijkers en geweren speurden zij naar smokkelaars die probeerden de grens ongemerkt over te steken.
Deze historische functie verklaart waarom de grens hier een U-vorm maakt: het gebouw moest volledig binnen Duits grondgebied vallen.
In de Schwartenbergerstraße komen we aan bij een bijzondere plek waar de grens een opvallende ‘uitstulping’ maakt in de vorm van een U.
In plaats van een rechte lijn langs de straat te volgen, wijkt de grens hier bewust af – een detail dat direct de aandacht trekt van bezoekers en geschiedenisliefhebbers.
Schwartenbergerstraße 56
Grensstenen 166 II - 166 V
Grensdriepunt Drenthe, Groningen, en Niedersachsen
Grensstenen 168 en 168 I
We komen aan bij een bijzonder gemarkeerd grensdriepunt in Nederland: het punt waar Groningen, Drenthe en het Duitse Niedersachsen samenkomen. Dit grenspunt vormt een unieke geografische locatie en is interessant voor zowel wandelaars als liefhebbers van geschiedenis en landsgrenzen.
De grenssteen op deze plek heeft extra historische waarde en staat vermeld op de Groningse monumentenlijst. Dit benadrukt het culturele en erfgoedbelang van deze locatie.
Langs de oostgrens van Nederland zijn meerdere van dit soort grensdriepunten te vinden.
Elk van deze punten vertelt zijn eigen verhaal over de geschiedenis van grenzen, samenwerking en territoriale ontwikkeling in deze regio.
Overigens stond op de plaats van grenssteen 165 oorspronkelijk Hamersteen 5. Ik doe nog navraag waar deze gebleven is.
De grenssluis
We komen aan bij de enige grenssluis op de grens van De/Nl, wat best opmerkelijk mag worden genoemd.
Niet alleen de 2e plaats aan deze grens waar je met vracht de grens kan passeren (de andere is bij Lobith), maar de enige sluis waar de grens (bijna) doorheen loopt.
Grenssteen 169 - 169 I
%20(Large).JPG?etag=%2262b22-654774c2%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85)
Grenssteen 169 II
13 april 2026
Op 13 april 2026 stoppen Aafko en ik nog even om de huidige situatie te bekijken.
Er lijkt sinds oktober 2023 weinig verandert.
%202026___serialized1.JPG?etag=%22f8e80c-69e070b0%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,3333&quality=85)
Grensstenen170 I en 170 II
28 oktober 2023
13 april 2026
13 april 2026
Op 13 april 2026 bezoek ik samen met Aafko opnieuw deze locatie in Groningen, omdat dit - voor mij - de laatste twee ontbrekende grensstenen in deze provincie zijn.
Het regent vandaag niet enkel zonnestralen, ook het geluk straalt ons toe. Een gevoel van voldoening bij het voltooien van deze bijzondere zoektocht.
Grensstenen171 - 171VI
28 oktober 2023
13 april 2026
Hahnentange
Unieke plek met zes grensmarkeringen dichtbij elkaar
We komen opnieuw aan op een opmerkelijke en historische locatie: een plek waar maar liefst zes grensstenen opvallend dicht bij elkaar staan. Vijf van deze grensstenen bevinden zich op privéterrein, waarvan vier zelfs in de tuinen van verschillende woningen liggen. Dit maakt deze locatie niet alleen bijzonder, maar ook vrij uniek binnen het grensgebied van Nederland en Duitsland.
Dankzij de gastvrijheid van een aanwezige bewoner kregen we toestemming om de grensstenen te fotograferen – waarvoor hartelijk dank!
© kaartmateriaal: Rien de Schipper ©
Hahnentange is een kleine buurtschap die zich deels in Nederland bevindt, maar grotendeels in Duitsland ligt. Dit grensdorp heeft een interessante geografische en historische betekenis, mede door de aanwezigheid van deze grensmarkeringen.
De naam “Tange” verwijst naar een zandrug in het veen, een natuurlijk landschapselement dat typerend is voor deze regio. Dit soort formaties speelde vroeger een belangrijke rol bij bewoning en grensbepaling.
.jpeg?etag=%222accba-65478824%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
Toch opmerkelijk dat sommige stenen aan randen van velden 'spontaan' verdwijnen en dat een steen als 171 VI, midden in
een grasland, nog behoorlijk fier overeind staat. ↓
_v1.jpeg?etag=%222201bd-69de4cea%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,802&quality=85 "Vergezicht nabij grenssteen 172 I aan de Duits-Nederlandse grens")
Grensstenen172
Hamersteen 7
13 april 2026
Grenssteen 172 betreft weer een zgn. Hamersteen, één van de 13 die ooit werden geplaatst. Uit opgaaf van Herman Posthumus is duidelijk dat dit de 7e zgn. Hamersteen is.
De steen staat vanuit het veld gezien in een schuine lijn naar de hoek van een bosperceel. Bij steen 172 I is een betonnen brug over de 'Walchumer schlot'. Er loopt een pad door het bos naar steen 172.
%202026.jpeg?etag=%222864ee-69e07372%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,3333&quality=85)
_v1.jpeg?etag=%221da5a5-69dfac59%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,707&quality=85 "Hamer(grens)steen 172, origineel nº. 7 aan de Duits-Nederlandse grens, t.h.v. Hahnentange")
Grensstenen 172 I - 72 III
28 oktober 2023
13 april 2026
In 2023 was ik hier wel, maar trof niets aan en heb foto's van Aafko geplaatst.
Op 13 april 2026 lukte het om de stenen I en II uit te graven. Steen III vonden we niet.
13 april 2026
.jpeg?etag=%2231983b-69deb637%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
Het is ons niet gelukt steen 173 III aan te prikken. Rond de locatie van coördinaten van de steen ligt nogal wat puin, dat ook nog eens plat is aangereden. Het maakt zoeken eigenlijk onmogelijk, zo de steen er nog is.
Grensstenen 172 I - 172 IV
13 april 2026
.jpeg?etag=%2276b468-69dfb351%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1875&quality=85 "Grenssteen 172 III_place to be")
.jpeg?etag=%2244b987-69dfb34f%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1792&quality=85)
.jpeg?etag=%22502696-69dfb34e%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
.jpeg?etag=%224c791c-69dfb34f%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
.jpeg?etag=%224418c8-69dfb350%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85 "Grenssteen 172 IV")
.jpeg?etag=%2228b111-69dfb34e%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
.jpeg?etag=%2243a9f2-69dfb350%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
.jpeg?etag=%226e4863-69dfb351%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1875&quality=85)
Grenssteen 173
13 april 2026
We komen aan bij een minder spectaculair, maar historisch interessant deel van de grensroute. Tussen grenssteen 173 en grenssteen 176, gelegen op de Hasseberg – met 14 meter het hoogste natuurlijke punt van Groningen – strekt zich een traject uit van ongeveer 8 kilometer. Dit lange stuk voert langs een rechte weg, omgeven door een veenvaart en uitgestrekte weilanden.
Op dit gedeelte van de grens zouden in totaal 19 grensstenen moeten staan. Toch begint hier ook een kleine teleurstelling: direct na grenssteen 173 blijken de eerste vijf stenen (173 I t/m 173 V) volledig verdwenen te zijn. Dit maakt het traject minder tastbaar voor liefhebbers van grenshistorie, maar benadrukt tegelijkertijd het belang van behoud en documentatie van deze bijzondere erfgoedlijn.
Grensstenen 173 I - 173 V
13 april 2026
Zoals eerder vermeld, zijn de grensstenen 173 I tot en met 173 V allemaal verdwenen — althans, wij hebben ze tijdens onze route niet kunnen terugvinden. Oorspronkelijk zouden deze stenen langs de rand van het pad en de aangrenzende velden hebben gestaan. Tegenwoordig is er echter nauwelijks nog een duidelijke fysieke 'grens' zichtbaar in dit landschap.
Een mogelijke verklaring voor het verdwijnen van deze historische grensstenen is de schaalvergroting in de landbouw.
Moderne landbouwmachines zijn steeds groter geworden, waardoor obstakels zoals grensstenen in de weg kunnen staan. Daarnaast kunnen ze het uitrijden van mest of gier bemoeilijken.
Het zou dan ook zo maar kunnen, dat praktische overwegingen in het agrarisch gebruik van het land hebben bijgedragen aan het verdwijnen van dit cultuur historisch erfgoed.
↑
Verdwenen grensstenen →
↓
Precies zoals Herman Posthumus beschrijft in zijn boek ‘Op zoek naar grenspalen’, schrikken de in de houtwal rustende reeën plotseling op en gaan er razendsnel vandoor. Dit soort natuurlijke ontmoetingen maakt een wandeling langs historische grenspalen en houtwallen extra bijzonder voor natuurliefhebbers.
Grensstenen 173 VI - 173 VIII
13 april 2026
Op dit traject staan gelukkig grensstenen die hier op hun originele plek staan. Deze authentieke markeringen geven een uniek inzicht in de geschiedenis van de regio en maken de route extra interessant voor wandelaars en liefhebbers van cultureel erfgoed.
Grensstenen 174 - 174 II
174 III (na)
13 april 2026
De grensstenen 174, 174 I en 174 II weten we zonder moeite te vinden langs het traject.
Grenssteen 174 III lijkt echter te zijn verdwenen. Een lokale agrariër die we spreken, weet niet dat hier ooit een zandstenen grenssteen heeft gestaan. Volgens hem bevond zich op deze plek wel een klein, laag antraciet steentje. Vermoedelijk staat dit er nog steeds, maar is het slootvuil, dat wordt verwijderd ten behoeve van de schouw — erover uitgestort.
Grenssteen 174 III,
place to be
de steen is verdwenen
Grensstenen 175 - 175 IV
13 april 2026
Zo komen we aan het einde van deze etappe, waar de laatste vijf grensstenen van dit traject op ons wachten. Tegelijk nadert ook het einde van de laatste 8 kilometer van deze route. Alle vijf de grensstenen hebben we weten te vinden, en ze zijn bovendien nog allemaal duidelijk voorzien van hun oorspronkelijke nummering. Na grenssteen 175 IV slaan we als het ware een de bladzijde om en vervolgen we onze tocht langs deze historische grenslijn.
© Op alle foto's rust het auteursrecht.
Vraag s.v.p. vooraf om toestemming als je foto's gebruiken wilt.©
